Süreli engelli raporu, üzerinde yazan tarihe kadar geçerli olan ve o tarihte kontrol muayenesi gerektiren rapordur. Sürekli rapor ise engelin kalıcı olduğu ve zamanla değişmeyeceği durumlarda verilir ve yenilenmesi gerekmez. Aradaki fark hakların devamı açısından belirleyicidir: süreli raporun süresi dolduğunda engelli aylığı, vergi indirimi ve bakım yardımı gibi haklar, yeni rapor sunulana kadar durur.
Raporu eline alan çoğu kişi önce orana bakar. Oysa ikinci bakılması gereken yer, raporun geçerlilik süresinin yazdığı satırdır. Bu satırı okumadığı için aylığı kesilen, vergi indirimi sona eren ya da emeklilik başvurusu geri çevrilen pek çok insan var. Aşağıda iki rapor türünün farkını ve yenileme sırasında dikkat edilmesi gerekenleri anlatıyoruz.
- Raporun süreli mi sürekli mi olduğu, raporun geçerlilik bölümünde yazar.
- Süreli rapor, tedaviyle ya da zamanla değişebilecek durumlarda verilir.
- Süre dolduğunda rapor geçersiz hale gelir ve rapora bağlı haklar durur.
- Yenilemede oran artabilir, aynı kalabilir ya da düşebilir.
- Sürekli raporu olan kişi kendi isteğiyle yeniden kurula girerse yeni rapor eskisinin yerini alır.
Sürekli rapor kimlere verilir?
Engelin kalıcı olduğu, tedaviyle düzelme ya da belirgin değişme beklenmediği durumlarda rapor sürekli olarak düzenlenir. Uzuv kaybı, doğuştan zihinsel yetersizlik, kalıcı görme ya da işitme kaybı, omurilik felci gibi durumlar buna örnektir.
Sürekli raporun avantajı açık: bir kez alınır ve hayat boyu kullanılır. Her birkaç yılda bir hastane kuyruğuna girmek, yeniden değerlendirilmek ve oranın değişmesi riskini taşımak gerekmez.
Süreli rapor kimlere verilir?
Yönetmelik, engel durumunun tedaviyle ya da zaman içinde değişme ihtimali bulunan hallerde raporun süreli düzenlenmesini öngörür. Süreyi kurul belirler. Sık karşılaşılan örnekler:
- Tedavisi süren ya da izlem dönemindeki kanser hastaları.
- Organ nakli bekleyen ya da yeni nakil olmuş hastalar.
- Seyri değişken psikiyatrik hastalıklar.
- Ameliyat ya da rehabilitasyonla düzelmesi beklenen ortopedik durumlar.
- İlerleyici olup ağırlaşması beklenen hastalıklar. Burada süreli rapor hastanın lehinedir, çünkü kontrolde oran yükselebilir.
- Gelişimi süren genç yetişkinlerde bazı tanılar.
Süreli rapor “geçici engel” anlamına gelmez. Yalnızca kurulun belirli bir süre sonra durumu yeniden görmek istediğini gösterir.
Karşılaştırma
| Süreli rapor | Sürekli rapor | |
|---|---|---|
| Geçerlilik | Raporda yazan tarihe kadar | Süresiz |
| Kontrol muayenesi | Süre sonunda zorunlu | Gerekmez. Bazı kurumlar kendi mevzuatı gereği ayrıca kontrol isteyebilir |
| Hakların devamı | Yeni rapor alınmazsa durur | Kesintisiz |
| Oran | Her kontrolde yeniden belirlenir | Kişi yeniden başvurmadıkça değişmez |
Süre dolduğunda ne olur?
Rapor bitiş tarihinden sonra hukuken geçersizdir. Kurumlar bunu kendi sistemlerinden görür ve sonuçları şöyle ortaya çıkar:
- Engelli aylığı ve evde bakım yardımı: Yeni rapor ibraz edilene kadar ödeme durdurulur. Kesilme nedenlerini engelli maaşı ve evde bakım maaşı neden kesilir yazımızda anlattık.
- Gelir vergisi indirimi: İndirim, raporun geçerlilik süresiyle sınırlıdır. Süre bittiğinde işveren tam vergi kesmeye başlar.
- Engelli emekliliği: Başvuru anında geçerli bir rapor gerekir. Süresi dolmuş raporla başvuru yapılamaz.
- Engelli kimlik kartı ve ulaşım hakları: Kartın geçerliliği de raporun süresine bağlıdır.
- Araçla ilgili vergi istisnaları: Motorlu taşıtlar vergisi muafiyeti geçerli rapora bağlıdır.
Bu yüzden yeni rapor için süre bitmeden harekete geçmek gerekir. Hastane randevuları, muayeneler ve kurulun toplanması haftalar alabilir. Bitiş tarihinden iki üç ay önce başvurmak arada boşluk kalmasını önler.
Yenilemede oran değişir mi?
Evet, değişebilir ve bu her iki yönde de olabilir. Kontrol muayenesi yeni bir değerlendirmedir. Kurul o günkü sağlık durumunuza ve güncel belgelerinize bakar.
Açıkçası insanları en çok korkutan şey oranın düşmesidir ve bu korku yersiz değildir. Tedaviye iyi yanıt vermiş bir hastanın oranı düşer. Ayrıca rapor mevzuatı yıllar içinde değişti. Eski yönetmeliklere göre verilmiş bir oranın, bugünkü cetvelde karşılığı farklı olabilir.
Düşüş hakkaniyete aykırıysa itiraz yolu açıktır. Raporun tebliğinden itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne başvurulur ve kişi başka bir hastaneye, ardından gerekirse hakem hastaneye sevk edilir. Süreci engelli raporu nasıl alınır rehberinde bulabilirsiniz.
Sürekli raporu olan yeniden başvurmalı mı?
Bu, en çok dikkat edilmesi gereken konu. Sürekli raporunuz varsa ve oranınız haklarınız için yeterliyse, zorunlu olmadıkça yeniden kurula girmeyin. Yeni düzenlenen rapor eskisinin yerine geçer. Oranınız düşerse eski raporunuza geri dönemezsiniz.
Yeniden başvuru şu durumlarda anlamlıdır: yeni bir hastalık eklendiyse, mevcut engeliniz belirgin biçimde ağırlaştıysa, raporunuzda eksik bir ibare varsa ya da bir kurum güncel rapor istiyorsa. Başvurmadan önce elinizdeki belgelerle oranın hangi yönde değişeceğini hekiminizle konuşun. Kendi hesabınızı yapmak için engelli raporu hesaplama yazımızdaki yöntemi kullanabilirsiniz.
Eski tarihli raporlar geçerli mi?
Yönetmelik değiştiğinde eski raporlar kendiliğinden geçersiz olmaz. Önceki yönetmeliklere göre usulüne uygun alınmış ve süresi dolmamış raporlar geçerliliğini korur. Sürekli olarak düzenlenmiş eski bir “özürlü sağlık kurulu raporu” bugün de kullanılabilir.
Uygulamada iki sorun çıkıyor. Birincisi, çok eski raporlar elektronik sistemde görünmeyebiliyor ve bazı e-Devlet işlemleri yapılamıyor. Raporunuzun sistemdeki durumunu e-Devlet engelli raporu sorgulama yazımızdaki adımlarla kontrol edin. İkincisi, bazı kurumlar belirli işlemler için güncel formatta rapor istiyor. Bu durumda yeniden başvurmadan önce kurumdan talebin yazılı dayanağını isteyin.
Çocuk raporundan yetişkin raporuna geçiş
18 yaşından küçükler için düzenlenen rapor farklı bir sisteme tabidir ve oran yerine özel gereksinim düzeyi yazar. 18 yaş dolduktan sonra yapılacak yeni işlemlerde yetişkinler için düzenlenen rapor aranır. Geçişi doğum gününe bırakmamak gerekir. Çocuk raporunun ayrıntılarını ÇÖZGER raporu yazımızda anlattık.
SGK’nın kontrol muayenesi ayrı bir konudur
Engelli ya da malulen emekli olanlar için Sosyal Güvenlik Kurumu kendi kontrol muayenesi takvimini uygular. Bu, hastaneden aldığınız raporun süreli ya da sürekli olmasından bağımsızdır. Kurum belirlediği tarihte sizi kontrole çağırır ve bu çağrıya uyulmazsa aylık kesilebilir. Emeklilik kararınızdaki kontrol muayenesi tarihini mutlaka not edin.
Yapılacaklar listesi
- Raporunuzun geçerlilik bölümünü okuyun ve bitiş tarihini telefonunuzun takvimine kaydedin.
- Bitişten üç ay önce hastaneden randevu alın.
- Son döneme ait tetkiklerinizi, epikrizlerinizi ve ilaç raporlarınızı dosyalayın.
- Yeni rapor çıkınca aylık aldığınız kuruma, işvereninize ve vergi dairesine ibraz edin.
- Engelli kimlik kartınızı yeniletin, ayrıntısı engelli kimlik kartı yazımızda.
Örneğin iki yıl süreli raporu olan ve engelli aylığı alan bir kişiyi düşünün. Bitiş tarihini fark etmiyor, aylığı duruyor. Yeni rapor için randevu, muayene ve kurul süreci iki ay sürüyor. Ödeme yeniden başlıyor, ama arada geçen aylar için geriye dönük ödeme alıp alamayacağı belirsiz kalıyor. Takvime düşülen tek bir not bu sıkıntıyı önlerdi.
Sıkça Sorulan Sorular
Süreli engelli raporu ne demek?
Üzerinde yazan tarihe kadar geçerli olan, o tarihte kontrol muayenesiyle yeniden değerlendirilmesi gereken rapordur. Engel durumunun tedaviyle ya da zamanla değişebileceği hallerde verilir.
Sürekli engelli raporu yenilenir mi?
Sürekli raporun yenilenmesi gerekmez. Kişi kendi isteğiyle ya da bir kurumun talebiyle yeniden kurula girerse yeni düzenlenen rapor eskisinin yerine geçer.
Süreli raporun süresi dolunca ne olur?
Rapor geçersiz hale gelir ve engelli aylığı, bakım yardımı, vergi indirimi gibi rapora bağlı haklar yeni rapor sunulana kadar durur. Bu nedenle bitiş tarihinden birkaç ay önce yenileme başvurusu yapılmalıdır.
Rapor yenilemede oran düşer mi?
Düşebilir, artabilir ya da aynı kalabilir. Kontrol muayenesi yeni bir değerlendirmedir ve oran o günkü sağlık durumuna göre belirlenir. Sonuca 30 gün içinde itiraz edilebilir.
Eski özürlü raporu hala geçerli mi?
Önceki yönetmeliklere göre usulüne uygun alınmış ve süresi dolmamış raporlar geçerliliğini korur. Sürekli olarak düzenlenmiş eski raporlar kullanılmaya devam edilebilir.
Süreli rapor sürekli rapora çevrilebilir mi?
Raporun süreli ya da sürekli olmasına sağlık kurulu karar verir. Engelin kalıcı olduğu düşünülüyorsa kontrol muayenesinde bu durum belgelerle ortaya konabilir ya da karara itiraz edilebilir.
Kısaca
Süreli engelli raporu bir bitiş tarihi taşır ve o tarih geldiğinde haklar durur. Sürekli rapor ise yenileme gerektirmez. Raporunuzun hangi türde olduğunu kontrol edin, süreliyse üç ay önceden başvurun, sürekliyse zorunlu olmadıkça yeniden kurula girmeyin.