ÇÖZGER raporu, 18 yaşını doldurmamış çocuklar için düzenlenen sağlık kurulu raporudur ve açılımı Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu’dur. Yetişkinlerin raporundan en büyük farkı, üzerinde yüzde ile ifade edilen bir engel oranı yazmamasıdır. Onun yerine çocuğun özel gereksinim düzeyi belirtilir. Rapor, çocuğun bakımını üstlenen kişinin yetkili bir hastaneye dilekçeyle başvurmasıyla alınır.
Raporu ilk kez eline alan anne babaların çoğu aynı yerde takılıyor: “Oran nerede?” Oran yok, çünkü 2019’da yürürlüğe giren yönetmelik bilerek böyle tasarlandı. Büyümekte olan bir çocuğu sabit bir yüzdeye bağlamak yerine, bugün hangi desteğe ihtiyacı olduğuna bakılıyor. Yine de haklar söz konusu olduğunda bu düzeylerin bir oran karşılığı var ve onu bilmek işinizi kolaylaştırır.
- ÇÖZGER 0 ile 18 yaş arasındaki çocuklara verilir, 18 yaşından sonra yetişkin raporu gerekir.
- Raporda oran yerine yedi basamaklı özel gereksinim düzeyi yazar.
- Evde bakım yardımı için en üstteki üç düzeyden biri aranır.
- Rapora itiraz süresi 30 gündür ve il sağlık müdürlüğüne yapılır.
- Çocuğun durumu değişirse süre dolmadan rapor yenilenebilir.
ÇÖZGER raporu nedir, eski rapordan farkı ne?
20 Şubat 2019’a kadar çocuklar da yetişkinlerle aynı cetvele göre değerlendiriliyor ve raporlarına yüzde yazılıyordu. Bu tarihte Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girdi ve çocuklar için ayrı bir sistem kuruldu.
Yeni sistemin mantığı gereksinim temelli olması. Kurul, tanının adına değil, çocuğun günlük yaşamda neye ihtiyaç duyduğuna bakıyor. Dil de değişti: raporda “engelli” yerine “özel gereksinimi olan” ifadesi kullanılıyor. Kağıt üzerinde küçük görünen bu değişiklik, okul ve sosyal çevrede aileler için epey fark yaratıyor.
Özel gereksinim düzeyleri ne anlama geliyor?
Raporda yedi düzeyden biri yazar. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, hakların uygulanabilmesi için bu düzeylerin hangi oran aralığına denk sayıldığını açıklıyor.
| Rapordaki ifade | Denk sayılan oran aralığı |
|---|---|
| Özel gereksinimi vardır (ÖGV) | Yüzde 20 – 39 |
| Hafif düzeyde ÖGV | Yüzde 40 – 49 |
| Orta düzeyde ÖGV | Yüzde 50 – 59 |
| İleri düzeyde ÖGV | Yüzde 60 – 69 |
| Çok ileri düzeyde ÖGV | Yüzde 70 – 79 |
| Belirgin özel gereksinimi vardır | Yüzde 80 – 89 |
| Özel koşul gereksinimi vardır (ÖKGV) | Yüzde 90 – 99 |
Tabloyu okumanın pratik yolu şu: yetişkinlerde “yüzde 40 ve üzeri” denilen haklar için raporda en az “hafif düzeyde” yazmalı. İlk satırdaki ÖGV ifadesi tek başına bu eşiğin altında kalıyor. Bakım hizmeti ve evde bakım yardımı için ise tablonun son üç satırından biri gerekiyor.
ÇÖZGER raporu nasıl alınır?
- Çocuğu takip eden hekime ya da doğrudan yetkili hastanenin sağlık kurulu birimine başvurun. Her hastane bu raporu veremez, ilinizdeki yetkili hastaneleri il sağlık müdürlüğünden öğrenebilirsiniz.
- Başvuru dilekçesini çocuğun bakımını üstlenen kişi imzalar. Yanınızda çocuğun ve kendi kimliğiniz, varsa eski raporlar, epikrizler ve tetkik sonuçları olsun.
- Kurul birimi, çocuğun durumuyla ilgili branşlara muayene için yönlendirir. Çocuk psikiyatrisi, çocuk nörolojisi, fizik tedavi, göz ve kulak burun boğaz en sık görülen branşlar.
- Muayeneler tamamlanınca dosya kurula girer ve rapor düzenlenir. Sonuç e-Devlet’te de görünür.
Süre hastaneden hastaneye çok değişiyor. Kimi yerde iki haftada biten iş, çocuk psikiyatrisi randevusu bulunamayan bir ilde iki ayı geçebiliyor. Başvururken kurulun toplanma günlerini ve tahmini tarihi sorun, okul kaydı ya da başvuru takviminiz varsa ona göre planlayın.
Rapor hangi hakların kapısını açar?
ÇÖZGER tek başına bir ödeme belgesi değil, ama hemen her başvuruda ilk sorulan evrak. Hangi düzeyin hangi hakkı açtığı ilgili kurumun mevzuatına göre değişiyor.
- Özel eğitim desteği: Raporla birlikte Rehberlik ve Araştırma Merkezi’ne başvurulur. Destek eğitimi için ayrıca RAM raporu çıkar. Ayrıntılar özel eğitim ve rehabilitasyon desteği yazımızda.
- Evde bakım yardımı: Raporda çok ileri düzeyde, belirgin ya da özel koşul gereksinimi ifadelerinden biri aranır. Gelir şartı da vardır.
- Vergi ve ulaşım hakları: Engelli kimlik kartı ve indirimler için en az hafif düzeyde ifadesi gerekir.
- Tıbbi cihaz desteği: SGK, şartları taşıyan çocuklar için bazı cihazların bedeline katkı öder. Bunun için ÇÖZGER yetmez, cihaza özel sağlık kurulu raporu ve reçete de istenir.
Son madde aileleri en çok uğraştıran konu. Örneğin serebral palsili dört yaşında bir çocuğu düşünün: bebek arabasına sığmıyor, başını uzun süre dik tutamıyor ve okula başlamak üzere. Bu çocuk için doğru araç sıradan bir puset değil, gövdeyi ve başı destekleyen bir oturma sistemi. Nelere bakılacağını serebral palsili çocuk için puset seçimi rehberimizde anlattık.
Çocuk büyüdükçe soru değişiyor. Kendi kendine hareket edebilecek mi, yoksa hep bir yetişkin mi itecek? Cevap, alınacak aracın türünü belirliyor. Bu kararı vermenize yardımcı olacak karşılaştırma engelli çocuk için puset mi tekerlekli sandalye mi yazımızda.
Rapora itiraz nasıl yapılır?
Düzeyi düşük bulduysanız itiraz hakkınız var ve süre kısa: raporu teslim aldığınız ya da e-Devlet’te gördüğünüz günden itibaren 30 gün. İtiraz dilekçesi, oturduğunuz ilin ya da raporun alındığı ilin sağlık müdürlüğüne verilir.
Müdürlük çocuğu başka bir yetkili hastaneye yönlendirir. İkinci rapor ilkinden farklı çıkar ve taraflar kabul ederse o geçerli olur. Anlaşmazlık sürerse dosya hakem hastaneye gider ve oradan çıkan karar kesindir.
Bence itiraza gitmeden önce bir şeye bakmak gerekiyor: düşük çıkan sonuç bir eksik muayeneden mi kaynaklanıyor? Çocuğun asıl sorunu konuşma ise ve raporda yalnızca ortopedi değerlendirmesi varsa, itiraz dilekçesinde bunu açıkça yazın. Kurul neyi görmediyse onu gösterin.
Rapor ne zaman yenilenir, 18 yaşında ne olur?
Raporun üzerinde geçerlilik süresi yazar. Süresiz verilenler de var, bir iki yıl sonra kontrol istenenler de. Süre dolmadan çocuğun durumu belirgin şekilde değiştiyse, bakımını üstlenen kişinin talebi ve ilgili branş hekiminin onayıyla yeniden kurula sevk edilebilirsiniz.
18 yaş ise bir eşik. O günden sonra yeni başvurularda yetişkinler için düzenlenen sağlık kurulu raporu aranır ve bu raporda yüzde ile oran yazar. Geçişin nasıl yapıldığını ve oranın neye göre hesaplandığını engelli raporu nasıl alınır rehberimizde bulabilirsiniz. Randevuyu doğum gününe bırakmayın, birkaç ay önceden başlamak arada hak kaybı yaşanmasını önler.
Sıkça Sorulan Sorular
ÇÖZGER raporu nedir?
Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu, 18 yaş altındaki çocuklar için sağlık kurulunca düzenlenen ve çocuğun özel gereksinim düzeyini belirten belgedir. Yetişkin raporlarından farklı olarak üzerinde yüzde ile engel oranı yazmaz.
ÇÖZGER raporu nasıl alınır?
Çocuğun bakımını üstlenen kişi, rapor düzenlemeye yetkili bir hastaneye dilekçeyle başvurur. Çocuk ilgili branşlarda muayene edilir, ardından sağlık kurulu raporu düzenler. Sonuç e-Devlet üzerinden de görüntülenebilir.
ÇÖZGER raporu kaç günde çıkar?
Yasal olarak sabit bir süre yok, hastanenin randevu ve kurul yoğunluğuna göre değişir. Birkaç haftada sonuçlanan başvurular olduğu gibi, branş randevusu bulunamadığında süre iki ayı geçebilir.
ÇÖZGER raporunda yüzde 40 neye denk gelir?
Raporda yazan hafif düzeyde özel gereksinimi vardır ifadesi yüzde 40 ile 49 aralığına denk sayılır. Yalnızca özel gereksinimi vardır yazıyorsa bu yüzde 20 ile 39 aralığı demektir.
ÇÖZGER raporuna itiraz süresi ne kadar?
Raporun teslim alındığı ya da e-Devlet üzerinde göründüğü tarihten itibaren 30 gün. İtiraz, ikamet edilen ilin ya da raporun alındığı ilin sağlık müdürlüğüne yapılır.
ÇÖZGER raporunun çocuğa ileride zararı olur mu?
Rapor kişisel sağlık verisidir ve gizlilik kurallarına tabidir. Çocuğun durumu düzelirse yenilenen raporda düzey düşer ya da gereksinim kalmadığı yazılır. 18 yaşından sonraki işlemlerde o günkü sağlık durumuna göre düzenlenen yetişkin raporu esas alınır.
Evde bakım maaşı için ÇÖZGER raporunda ne yazmalı?
Çok ileri düzeyde özel gereksinimi vardır, belirgin özel gereksinimi vardır ya da özel koşul gereksinimi vardır ifadelerinden biri bulunmalıdır. Ayrıca hanenin gelir şartını taşıması gerekir.
Kısaca
ÇÖZGER raporu bir etiket değil, çocuğunuzun ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşmasını sağlayan anahtar. Düzeyin hangi orana denk geldiğini bilin, muayenelere belgeyle gidin, sonucu düşük bulursanız 30 günlük itiraz süresini kaçırmayın. Rapor çıktıktan sonraki adım, hangi hakka hangi kurumdan başvurulacağını sıraya koymak.