Engelli maaşı hane geliri hesabı şöyle yapılır: aynı evde yaşayan herkesin her türlü geliri toplanır, hanedeki kişi sayısına bölünür ve çıkan tutar net asgari ücretin üçte biriyle karşılaştırılır. Kişi başına düşen aylık gelir bu sınırın altındaysa gelir şartı sağlanmış olur. Hesaba yalnızca maaşlar girmez. Kira, faiz, tarım geliri, mal varlığı ve hanenin harcamaları da değerlendirilir.
Engelli aylığı başvurularının büyük bölümü rapor yüzünden değil, bu hesap yüzünden reddedilir. Hiç geliri olmayan bir engelli, aynı evde yaşadığı kardeşi asgari ücretle çalıştığı için aylık alamayabilir. Bu kural çok tartışılıyor, ama başvurmadan önce nasıl işlediğini bilmek hem boşa giden emeği hem de sonradan çıkabilecek borcu önler.
- Sınır, kişi başına düşen aylık gelirin net asgari ücretin üçte birinden az olmasıdır.
- Engelli kişinin kendi geliri değil, hanenin toplam geliri esas alınır.
- Hanedeki diğer kişilerin aldığı 2022 sayılı Kanun aylıkları hesaba katılmaz.
- Mal varlığı ve harcamalar da incelenir, yalnızca bordroya bakılmaz.
- Asgari ücret değiştiğinde sınır da kendiliğinden değişir.
Formül
Hesap tek satırla özetlenebilir: hanenin toplam aylık geliri, hanede yaşayan kişi sayısına bölünür. Sonuç, o tarihte geçerli net asgari ücretin üçte birinden küçükse şart sağlanır. Engelli kişi de, hiçbir geliri olmasa bile, bölen kişi sayısına dahildir.
Sınır sabit bir rakam değildir. Asgari ücret her değiştiğinde yeniden hesaplanır. Bu yüzden burada tutar yazmıyoruz. Güncel net asgari ücreti üçe bölerek o günkü sınırı kendiniz bulabilirsiniz.
Hane kimlerden oluşur?
Hane, aynı adreste birlikte yaşayan kişilerdir. Değerlendirmede adres kayıt sistemindeki bilgiler ve vakıf görevlilerinin yaptığı hane ziyareti birlikte dikkate alınır. Kağıt üzerinde ayrı adreste görünüp fiilen aynı evde yaşamak ya da bunun tersi, incelemede ortaya çıkar.
Evli çocukların, torunların, kardeşlerin aynı evde yaşaması onları haneye dahil eder. Aynı binada ayrı dairede oturmak ise genel olarak ayrı hane sayılır. Sınırda durumlarda kararı vakfın mütevelli heyeti verir.
Hangi gelirler hesaba girer?
| Gelir türü | Hesaba girer mi? |
|---|---|
| Ücret ve maaşlar | Evet |
| Emekli, dul ve yetim aylıkları | Evet |
| Kira geliri | Evet |
| Banka mevduatı ve getirisi, katılım hesapları dahil | Evet |
| Tarım, hayvancılık ve ticaret kazancı | Evet |
| Nafaka | Evet |
| Hanedeki diğer kişilerin 2022 sayılı Kanun kapsamındaki yaşlı ve engelli aylıkları | Hayır |
Yönetmelik “her ne ad altında olursa olsun her türlü gelir” ifadesini kullanır. Yani listede olmayan bir gelir kalemi de hesaba girebilir. Düzenli alınan diğer sosyal yardımların ve evde bakım yardımının hesaba nasıl yansıdığını başvuru sırasında vakıftan öğrenin, çünkü bu konuda zaman içinde değişiklikler yapıldı.
Mal varlığı ve harcamalar
İnceleme gelirle sınırlı değildir. Hanenin tapulu taşınmazları, araçları, arazileri ve banka hesapları da değerlendirilir. Oturulan tek ev tek başına ret nedeni sayılmaz, ama gelir getiren ya da getirebilecek mallar hesaba yansır.
Harcamalar da önemlidir. Hanenin beyan edilen geliri düşük ama düzenli harcamaları yüksekse, aradaki fark gelir olarak değerlendirilebilir. Yüksek kira ödeyen, özel okul taksiti ya da yüklü kredi taksiti olan bir hane için “geliri yok” beyanı inandırıcı bulunmaz.
Sosyal güvence şartı ayrıdır
Gelir şartının yanında bir de sosyal güvence şartı vardır. Engelli aylığı, sosyal güvenlik kurumlarına tabi çalışmayan ve bu kurumlardan gelir ya da aylık almayan kişilere bağlanır. Geliriniz sınırın altında kalsa bile sigortalı çalışıyorsanız aylık bağlanmaz. Bu konunun ayrıntısı engelli maaşı alırken çalışılır mı yazımızda.
18 yaşından küçük engelli çocuklar için bağlanan engelli yakını aylığında, Bakanlığın açıklamalarına göre anne ve babanın sosyal güvence durumu da incelenir. Ayrıntılar için engelli yakını aylığı yazımıza bakın.
Örnek hesaplar
Rakamlar yerine oranlarla düşünmek daha kalıcı. Net asgari ücrete 1 birim diyelim. Sınır bu durumda kişi başı üçte bir birimdir.
| Hane | Toplam gelir | Kişi başı | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Engelli birey, anne, baba, bir kardeş. Baba asgari ücretle çalışıyor. | 1 birim | Dörtte bir | Sınırın altında |
| Engelli birey ve annesi. Anne asgari ücret düzeyinde dul aylığı alıyor. | 1 birim | Yarım | Sınırın üstünde |
| Engelli birey, eşi, iki çocuk. Eş asgari ücretin bir buçuk katı kazanıyor. | 1,5 birim | Sekizde üç | Sınırın üstünde |
| Engelli birey, anne, baba, iki kardeş. Baba asgari ücretin bir buçuk katı kazanıyor. | 1,5 birim | Onda üç | Sınırın altında |
Tablo yalnızca gelir bölümünü gösterir. Mal varlığı ve harcama incelemesi sonucu değiştirebilir. Görüldüğü gibi aynı gelir, hanedeki kişi sayısına göre farklı sonuç verir.
Gelir sonradan değişirse
Aylık bağlandıktan sonra da hane durumu izlenir. Kurum kayıtları arasında otomatik sorgulama yapılır. Hanedeki birinin işe girmesi, emekli olması, evlenip eve gelmesi ya da evden ayrılması kişi başı geliri değiştirir.
Sınır aşıldığında aylık kesilir. Durumu bildirmeden alınmaya devam edilen ödemeler sonradan faiziyle geri istenebilir. Değişikliği kendiniz vakfa bildirmek sizi bu borçtan korur. Gelir yeniden sınırın altına düştüğünde yeniden başvurabilirsiniz. Kesilme nedenlerini engelli maaşı neden kesilir yazımızda topladık.
Evde bakım yardımında sınır farklıdır
Evde bakım yardımında da hane geliri hesaplanır, ancak sınır daha yüksektir: kişi başı gelir net asgari ücretin üçte ikisinden az olmalıdır. Bu yüzden engelli aylığı alamayan bir aile, evde bakım yardımı alabilir. Başvuru sürecini evde bakım maaşı başvurusu yazımızda anlattık.
Ret kararına itiraz
Başvurunuz gelir nedeniyle reddedildiyse önce hesabın dökümünü isteyin. Hangi gelirin, kimin adına, ne tutarda sayıldığını görün. Hanede artık yaşamayan biri sayılmış ya da sona ermiş bir gelir hesaba katılmış olabilir. Bu tür hataları belgeleyerek vakfa yazılı itiraz edebilirsiniz. Sonuç alamazsanız idare mahkemesinde dava yolu açıktır.
Örneğin yüzde 60 raporu olan genç bir kadını düşünün. Annesi, babası ve evli ağabeyiyle aynı adreste kayıtlı görünüyor. Ağabeyi iki yıl önce başka şehre taşınmış ama adresini değiştirmemiş. Ağabeyin maaşı hesaba girince başvuru reddediliyor. Ağabey adres kaydını düzeltiyor, aile itiraz ediyor ve yeni hesapta kişi başı gelir sınırın altında kalıyor.
Tutarlar ve genel şartlar için engelli maaşı ve evde bakım maaşı rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Engelli maaşı için hane geliri ne kadar olmalı?
Hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir, net asgari ücretin üçte birinden az olmalıdır. Sınır asgari ücretle birlikte değişir.
Engelli maaşında hane geliri nasıl hesaplanır?
Aynı evde yaşayan herkesin her türlü geliri toplanır ve hanedeki kişi sayısına bölünür. Mal varlığı ve harcamalar da değerlendirmeye alınır.
Evde sigortalı çalışan varsa engelli maaşı alınır mı?
Hanede sigortalı çalışan birinin olması tek başına engel değildir. Belirleyici olan, o kişinin geliri eklendiğinde kişi başı gelirin sınırın altında kalıp kalmadığıdır.
Emekli maaşı hane gelirine dahil edilir mi?
Evet. Hanedeki kişilerin emekli, dul ve yetim aylıkları hane gelirine dahil edilir.
Hanede iki kişi engelli maaşı alabilir mi?
Evet. Hanedeki diğer kişilerin 2022 sayılı Kanun kapsamında aldığı yaşlı ve engelli aylıkları muhtaçlık hesabında gelire dahil edilmez.
Evi olan engelli maaş alabilir mi?
Oturulan tek konut tek başına ret nedeni sayılmaz. Ancak gelir getiren taşınmazlar ve diğer mal varlığı değerlendirmede dikkate alınır.
Gelir sınırı aşılınca engelli maaşı kesilir mi?
Evet. Kişi başı gelir sınırın üstüne çıktığında aylık kesilir. Gelir yeniden sınırın altına düştüğünde tekrar başvurulabilir.
Kısaca
Engelli aylığında bakılan şey engelli kişinin değil, evin toplam geliridir. Tüm gelirleri toplayın, evdeki kişi sayısına bölün, net asgari ücretin üçte biriyle karşılaştırın. Adres kayıtlarınızın gerçeği yansıttığından emin olun. Gelir değiştiğinde vakfa bildirin, ret kararında ise hesabın dökümünü isteyip hatayı arayın.