Engelli Maaşı Alırken Çalışılır mı? Sigorta Girişi ve Kesinti

Engelli maaşı alırken çalışılır mı sorusunun cevabı, çalışanın kim olduğuna göre değişir. Aylığı alan engelli kişinin kendisi sigortalı bir işe girerse 2022 sayılı Kanun kapsamındaki engelli aylığı kesilir. Aynı evde yaşayan bir başkasının çalışması ise aylığı kendiliğinden kesmez. Bu durumda hane geliri yeniden hesaplanır ve kişi başı gelir sınırın altında kalıyorsa aylık devam eder.

Bu kural pek çok engelliyi zor bir tercihle karşı karşıya bırakır: küçük ama düzenli bir aylık mı, yoksa belki geçici olacak bir iş mi? Açıkçası çoğu durumda çalışmak uzun vadede daha kazançlıdır, çünkü emeklilik hakkı ancak prim ödeyerek kazanılır. Ama kararı vermeden önce neyi kaybedip neyi kazanacağınızı ve işten ayrılırsanız ne olacağını bilmeniz gerekir.

Kural neden böyle?

2022 sayılı Kanun’daki engelli aylığı bir çalışma geliri ya da engellilik tazminatı değildir. Sosyal güvencesi ve yeterli geliri olmayan kişilere verilen bir sosyal yardımdır. Bu yüzden iki temel şartı vardır: sosyal güvenlik kurumlarına tabi olmamak ve hane içinde kişi başı gelirin net asgari ücretin üçte birinden az olması.

Sigortalı bir işe girdiğinizde ilk şart ortadan kalkar. Ücretinizin düşük olması, yarı zamanlı çalışmanız ya da işin geçici olması sonucu değiştirmez.

Durumlara göre sonuç

Staj, çıraklık, kurs ve toplum yararına program gibi kısa süreli ya da sınırlı sigorta girişlerinin aylığı nasıl etkileyeceği duruma göre değişebilir. Böyle bir işe başlamadan önce bağlı olduğunuz Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na sorun ve cevabı mümkünse yazılı alın.

Hanede başkası çalışıyorsa

Eskiden hanede sigortalı birinin bulunması başlı başına sorun olarak görülürdü. Bugün belirleyici olan gelir hesabıdır. Kardeşinizin, eşinizin ya da babanızın maaşı hane gelirine eklenir, toplam kişi sayısına bölünür. Sonuç sınırın altındaysa aylığınız sürer.

Kalabalık hanelerde tek bir asgari ücretli çalışan çoğu zaman sınırı aşırmaz. İki kişilik bir hanede ise aynı gelir aşırır. Hesabın ayrıntısını engelli maaşı hane geliri nasıl hesaplanır yazımızda örneklerle anlattık.

İşe girince ne olur?

1. İşvereniniz sigorta girişinizi yapar. Bu kayıt kurumlar arasındaki sistemlerde görünür.
2. Aylığınız kesilir. Kesinti çoğu zaman kendiliğinden olur, ama gecikebilir.
3. Gecikme olursa ve çalıştığınız aylarda aylık yatmaya devam ederse bu tutarlar sonradan sizden geri istenir.

Bu yüzden işe başladığınızda vakfa kendiniz bilgi verin. Hesabınıza yatmaya devam eden parayı harcamayın. Yersiz ödeme borcu faiziyle büyür ve yıllar sonra karşınıza çıkabilir.

İşten ayrılınca aylık geri gelir mi?

İşten ayrıldıktan sonra şartları yeniden taşıyorsanız aylık için tekrar başvurabilirsiniz. Aylık kendiliğinden başlamaz. Vakfa gidip başvuru yapmanız, hane durumunuzun yeniden incelenmesi gerekir. Raporunuz geçerliyse yeni rapor istenmez.

İşsizlik ödeneği alıyorsanız bu da bir gelirdir ve hesaba girer. Kıdem tazminatı gibi toplu ödemelerin değerlendirmeyi nasıl etkileyeceğini başvuru sırasında sorun.

Çalışmak mı, aylık mı?

Bu kararı kimse sizin yerinize veremez, ama terazinin iki kefesini görmek işinizi kolaylaştırır.

Çalışmanın kazandırdıkları

• Emeklilik. Engelli çalışanlar, engel oranına göre daha az prim günü ve daha kısa sigortalılık süresiyle, yaş şartı aranmadan emekli olabilir. Aylık alarak geçen yıllar ise emeklilik için sayılmaz.
• Vergi indirimi. Engelli çalışanın ücretinden daha az gelir vergisi kesilir.
• İstihdam kotası. Belirli büyüklükteki işyerleri engelli çalıştırmak zorundadır, kamuda ayrı sınavla alım yapılır.
• Gelir. En düşük ücret bile aylığın birkaç katıdır.

Bu hakların ayrıntısını engelli istihdamı ve erken emeklilik rehberinde, güncel ilanları engelli iş ilanları yazımızda bulabilirsiniz.

Dikkat edilmesi gerekenler

• İş kısa sürerse aylığın yeniden bağlanması zaman alabilir, arada gelirsiz kalabilirsiniz.
• Sağlık durumunuz düzenli çalışmaya elvermiyorsa sık işe giriş çıkış dosyanızı karmaşıklaştırır.
• Sizin işe girmeniz hane gelirini artırır ve aynı evdeki başka bir kişinin sosyal yardımını etkileyebilir.

Kayıt dışı çalışmak

Aylığı kaybetmemek için sigortasız çalışmak sık başvurulan ama riskli bir yoldur. Kayıt dışı gelir de gelirdir. Vakıf incelemesinde, bir şikayette ya da iş kazasında ortaya çıktığında aylık kesilir ve geriye dönük ödemeler istenir. Daha önemlisi, sigortasız çalıştığınız süre emekliliğinize sayılmaz ve iş kazasında korumasız kalırsınız.

Evde bakım yardımı farklıdır

Evde bakım yardımı engelli kişiye değil, ona bakan yakınına ödenir ve koşulları ayrıdır. Bu yardımda da hane geliri hesaplanır, ancak sınır daha yüksektir. Bakım veren kişinin çalışmasının yardımı nasıl etkileyeceği için evde bakım maaşı başvurusu yazımıza bakın ve başvurduğunuz il müdürlüğünden teyit alın.

Örnek

Örneğin yüzde 55 raporu olan ve annesiyle yaşayan 24 yaşında bir genci düşünün. Engelli aylığı alıyor ve bir markette sigortalı iş buluyor. İşe başladığı hafta vakfa dilekçe veriyor, aylığı kesiliyor. Bir yıl sonra işyeri kapanıyor. Genç yeniden vakfa başvuruyor, hane incelemesi yapılıyor ve aylığı tekrar bağlanıyor. Bu arada bir yıllık prim günü emeklilik hesabına yazılmış oluyor.

Aylığın hangi durumlarda sona erdiğinin tam listesi için engelli maaşı neden kesilir yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kısaca

Engelli aylığı alan kişi sigortalı işe girerse aylığı kesilir, evdeki başka birinin çalışması ise yalnızca gelir sınırı aşılırsa etkiler. İşe başladığınızda vakfa haber verin ki borç doğmasın. İşten ayrılırsanız yeniden başvurabilirsiniz. Uzun vadede emeklilik hakkı yalnızca çalışarak kazanılır, kararı buna göre tartın.