Yüzde 40 ve üzeri engeli olan kişiler, kamuda EKPSS ile, özel sektörde ise 50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinin yüzde 3’lük engelli kontenjanıyla iş bulabiliyor. Emeklilikte de avantaj var: 2008 sonrası sigortalı olan ve engel oranı yüzde 60’ın üzerinde olan biri, yaş şartı olmadan 15 yıl ve 3.960 prim günüyle emekli olabiliyor.
Engelli bireylerin önündeki en büyük soru çoğu zaman şu: “Rapor aldım, şimdi ne olacak?” İş arama tarafında hangi kapıların açık olduğunu, emeklilikte engel oranının ne kadar fark yarattığını bilen kişi sayısı şaşırtıcı derecede az. Bu rehberde engelli istihdamını ve engelli emekliliğini, 2026 itibarıyla geçerli kurallarla bir arada anlatıyoruz.
- 2026 EKPSS 19 Nisan 2026’da yapıldı, sonuçlar 14 Mayıs’ta açıklandı; sınav iki yılda bir düzenleniyor.
- Kamu kurumları kadrolarının en az yüzde 3’ünde engelli personel çalıştırmak zorunda.
- 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel işyerlerinde de yüzde 3 engelli istihdamı zorunlu; uymayan işverene her ay idari para cezası kesiliyor.
- Engelli emekliliğinde yaş şartı yok; belirleyici olan engel oranı, sigorta başlangıç tarihi ve prim günü.
- Malulen emeklilikte çalışma gücünün en az yüzde 60’ının kaybı ve kural olarak 10 yıl sigortalılık ile 1.800 prim günü aranıyor.
Kamuda engelli istihdamı: EKPSS
Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı, kısaca EKPSS, engellilerin devlet memuru olarak atanmasının ana yolu. ÖSYM tarafından iki yılda bir yapılıyor. Yüzde 40 ve üzeri engel oranını gösteren erişkin engelli sağlık kurulu raporu olan herkes başvurabiliyor.
2026 takvimi şöyle işledi: sınav 19 Nisan 2026’da yapıldı, sonuçlar 14 Mayıs 2026’da açıklandı, kura başvuruları 28 Nisan ile 13 Mayıs arasında alındı ve kura 3-4 Haziran 2026’da çekildi. Bir sonraki sınavın, alışılmış takvime göre 2028 baharında yapılması bekleniyor.
Sınav ortaöğretim düzeyinde; Türkçe, matematik, tarih, coğrafya, vatandaşlık ve güncel bilgiler soruluyor. Yerleştirmeler hem sınav puanıyla hem de kura yoluyla yapılabiliyor. Kura yöntemi, özellikle eğitim düzeyi düşük ya da ağır engelli adaylar için önemli bir kapı.
18 yaşına yeni basan gençler için bir uyarı: ÇÖZGER raporu 18 yaşında geçersiz oluyor ve EKPSS başvurusu için erişkin rapor gerekiyor. Rapor geçişini 18. doğum gününden en az üç ay önce başlatmak, sınav dönemini kaçırmamak için en güvenli yol. Ayrıntılar engelli raporu rehberimizde.
Özel sektörde yüzde 3 engelli kontenjanı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesi, 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel sektör işyerlerine yüzde 3 oranında engelli çalıştırma zorunluluğu getiriyor. Kamu tarafında da 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 53. maddesi aynı oranı öngörüyor.
Bu kontenjan, engelli iş arayanların elindeki en güçlü kozlardan biri. Zorunluluğu yerine getirmeyen işverene, çalıştırmadığı her engelli ve her ay için idari para cezası uygulanıyor. Ayrıca kontenjan kapsamında çalıştırılan engelli için işveren SGK prim hissesinin tamamı Hazine tarafından karşılanıyor. Yani işveren açısından engelli çalıştırmak hem yasal hem de mali olarak avantajlı.
Pratikte yapılacak iş şu: İŞKUR’a engelli iş arayan olarak kaydolun. Büyük işverenler engelli kontenjanlarını genellikle İŞKUR üzerinden duyuruyor. İŞKUR’un engellilere yönelik meslek edindirme kursları ve işbaşı eğitim programları da iş bulma şansını artırıyor.
Örneğin yüzde 45 işitme engeli olan ve muhasebe bölümünden mezun bir genç, İŞKUR kaydının ardından 120 çalışanı olan bir lojistik firmasının engelli kontenjanına yerleştirilebilir. Firma bu sayede ceza riskinden kurtulur, işveren prim hissesini de ödemez.
Engelli emekliliği nasıl hesaplanır?
Engelli emekliliği, sigortalı olarak çalışan engelli kişilerin normal emeklilik yaşını beklemeden emekli olabilmesini sağlar. Yaş şartı yoktur. Hesap üç değişkene dayanır: SGK’nın kabul ettiği engel oranı, ilk sigorta başlangıç tarihi ve toplam prim günü.
1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olmuş, 4/a (SSK) kapsamındaki çalışanlar için kurallar engel oranına göre şöyle. Tablodaki değerler 2015 ve sonrasında sigortalı olanlar için tam uygulanan rakamlar; 2008-2014 arasında girenlerde prim günü kademeli olarak daha az.
| Engel oranı | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| Yüzde 60 ve üzeri | 15 yıl | 3.960 gün |
| Yüzde 50-59 | 16 yıl | 4.320 gün |
| Yüzde 40-49 | 18 yıl | 4.680 gün |
2008 öncesinde sigortalı olanlar için ise ayrı bir tablo var. Örneğin yüzde 80 ve üzeri engelli bir kişi, 2008 öncesi sigorta girişi varsa 15 yıl ve 3.600 günle emekli olabiliyor. Ara oranlarda gereken süre, sigorta başlangıç tarihine göre değişiyor.
Malulen emeklilik: çalışırken engelli olanlar
Engelli emekliliği ile malulen emeklilik sık karıştırılıyor. Engelli emekliliği, engeli işe girmeden önce de var olan ya da çalışırken oluşan engelliler için erken emeklilik yolu. Malulen emeklilik ise çalışma gücünü büyük ölçüde kaybetmiş kişinin artık çalışmayı bırakarak aylık almasını sağlıyor.
Malulen emeklilik için SGK sağlık kurulunca çalışma gücünün en az yüzde 60’ının kaybedildiğinin tespit edilmesi gerekiyor. Bunun yanında kural olarak en az 10 yıl sigortalılık ve 1.800 gün prim şartı aranıyor. Kişi başkasının sürekli bakımına muhtaçsa sigortalılık süresi şartı aranmıyor, 1.800 gün prim yeterli oluyor.
Örneğin 12 yıldır sigortalı ve 2.400 gün primi olan bir inşaat işçisi, iş kazası sonrası çalışma gücünün yüzde 65’ini kaybettiyse malulen emeklilik şartlarını karşılar. Aynı kişinin primi 1.500 günde kalmış olsaydı, önce eksik günleri tamamlaması gerekirdi.
Engelli çalışanın diğer hakları
Çalışan engellilerin emeklilik dışında da önemli hakları var. En somut olanı gelir vergisindeki engellilik indirimi: 2026’da 1. derece engelliler için aylık 12.000 TL, 2. derece için 7.000 TL, 3. derece için 3.000 TL matrahtan düşülüyor. Ayrıntılar engelli vergi hakları rehberimizde.
Engelli bir yakınına bakan çalışanlar için de bazı kolaylıklar bulunuyor. Ancak işten ayrılmayı düşünüyorsanız, evde bakım maaşı ve engelli aylığı gibi desteklerin hane gelirine göre hesaplandığını unutmayın; engelli maaşı rehberimiz bu hesabı adım adım anlatıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
EKPSS’ye kimler girebilir?
Yüzde 40 ve üzeri engel oranını gösteren erişkin engelli sağlık kurulu raporu olan ve başvuru şartlarını sağlayan herkes EKPSS’ye başvurabilir.
Bir sonraki EKPSS ne zaman?
EKPSS iki yılda bir yapılıyor. Son sınav 19 Nisan 2026’da yapıldı; bir sonrakinin 2028’de yapılması bekleniyor. Kesin tarih ÖSYM takviminde ilan edilir.
Özel sektörde engelli çalıştırma zorunluluğu var mı?
Evet. 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel sektör işyerleri, işçi sayısının yüzde 3’ü oranında engelli çalıştırmak zorundadır.
Yüzde 40 engelli kaç yılda emekli olur?
2015 ve sonrasında 4/a kapsamında sigortalı olan yüzde 40-49 engelli bir kişi 18 yıl sigortalılık ve 4.680 prim günüyle emekli olabilir. Daha önce sigortalı olanlarda süreler farklıdır.
Engelli emeklilikte yaş şartı var mı?
Hayır. Engelli emeklilikte yaş şartı aranmaz; sigortalılık süresi ve prim günü şartlarının tamamlanması yeterlidir.
Malulen emeklilik için kaç gün prim gerekir?
Kural olarak 10 yıl sigortalılık ve 1.800 gün prim gerekir. Başkasının sürekli bakımına muhtaç olanlarda sigortalılık süresi aranmaz, 1.800 gün yeterlidir.
Engelli emeklilik ile malulen emeklilik aynı şey mi?
Hayır. Engelli emekliliği engelli kişinin daha kısa sürede emekli olmasını sağlar. Malulen emeklilik ise çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybeden sigortalıya bağlanır.
Sonuç
Engelli istihdamında kamu için EKPSS, özel sektör için yüzde 3 kontenjan iki ana kapı. Emeklilikte ise engel oranınız ve sigorta başlangıç tarihiniz, yıllarca daha kısa çalışmanız anlamına gelebiliyor. İlk adım olarak e-Devlet’ten hizmet dökümünüzü alın ve SGK’dan engel oranınıza göre resmi emeklilik hesabı isteyin.
Engelli istihdamı ve emeklilikle ilgili güncel haberleri İstihdam ve Emeklilik kategorimizden takip edebilirsiniz.
Kaynaklar: CNN Türk: 2026 EKPSS takvimi, Engelli emeklilik tabloları 2026.