Engelli çocuğu olan anneye erken emeklilik hakkı şöyle işler: başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan sigortalı kadının, 2008 yılının ekim ayından sonra çalıştığı sürelerin dörtte biri prim gün sayısına eklenir ve eklenen süre emeklilik yaşından da düşülür. Yani her 360 günlük çalışma 450 gün sayılır. Hak işçi, esnaf ve memur statüsündeki bütün kadın sigortalılar için geçerlidir. Babalar bu düzenlemeden yararlanamaz.
Bu hak kendiliğinden işlemez. SGK, çocuğunuzun engelli olduğunu siz bildirmedikçe bilmez ve hizmet dökümünüzde ek süre görünmez. Pek çok anne bunu emeklilik başvurusu sırasında öğreniyor. O zaman da geriye dönük işlem yapılabiliyor, ama belgeleri yıllar sonra toplamak hem zor hem yıpratıcı. İşi erken halletmek en doğrusu.
- Hak yalnızca sigortalı çalışan annelere tanınmıştır.
- Çocuğun, başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli olduğu belirlenmelidir.
- Yalnızca 1 Ekim 2008 sonrasındaki ve çocuğun bu durumda olduğu döneme denk gelen çalışmalar sayılır.
- Eklenen süre hem prim gününü artırır hem emeklilik yaşını öne çeker.
- Birden fazla ağır engelli çocuk için süre ayrı ayrı eklenmez.
Kanun ne diyor?
Düzenleme 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 28. maddesinde yer alır. Hüküm, yaşlılık aylığı talebinde bulunan kadın sigortalılardan başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul çocuğu olanların, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki prim ödeme gün sayılarının dörtte birinin toplam prim gününe ekleneceğini ve bu sürenin emeklilik yaş hadlerinden indirileceğini söyler.
Şartlar
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Sigortalı kadın olmak | İşçi, kendi adına çalışan ya da memur statüsünde prim ödeyen anneler |
| Çocuğun durumu | Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli olduğunun belirlenmiş olması |
| Dönem | 1 Ekim 2008 sonrasında geçen çalışmalar |
| Çakışma | Çalışılan süre, çocuğun bu durumda olduğu döneme denk gelmeli |
| Çocuğun medeni hali | Çocuğun evlenmesinden sonraki süreler eklenmez |
Burada en çok yanılgıya düşülen nokta çocuğun engel düzeyidir. Yüzde 40 ya da yüzde 60 raporu bu hak için yeterli değildir. Aranan şey oran değil, çocuğun günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdürememesidir. Bu tespit, SGK’nın sevkiyle yetkili hastaneden alınan rapor üzerinden Kurum tarafından yapılır.
Hesap nasıl yapılır?
Formül basit: koşulları taşıyan dönemdeki prim gününüz dörde bölünür, çıkan sayı hem prim gününüze eklenir hem de emeklilik yaşınızdan düşülür.
| Koşullu dönemde çalışılan süre | Eklenen prim günü | Yaştan düşülen süre |
|---|---|---|
| 4 yıl (1440 gün) | 360 gün | 1 yıl |
| 8 yıl (2880 gün) | 720 gün | 2 yıl |
| 12 yıl (4320 gün) | 1080 gün | 3 yıl |
| 16 yıl (5760 gün) | 1440 gün | 4 yıl |
Eklenecek süre için bir üst sınır yoktur. Çocuğunuz bu durumdayken ne kadar çalışırsanız o sürenin dörtte biri kadar kazanırsınız. Çalışmadığınız dönemler için ise bir ekleme yapılmaz. Bu, hakkın en çok eleştirilen yanıdır: çocuğuna bakmak için işi bırakmak zorunda kalan anne bu düzenlemeden yararlanamaz.
Başvuru adımları
- SGK’ya dilekçe verin. Bağlı olduğunuz sosyal güvenlik merkezine, çocuğunuzun durumunun tespit edilmesini istediğinizi yazılı olarak bildirin.
- Sevk alın. Kurum, çocuğunuzu rapor düzenlemeye yetkili bir hastaneye sevk eder. Kendi başınıza aldığınız engelli raporu bu işlem için tek başına yeterli olmayabilir.
- Kurul kararını bekleyin. Hastane raporu SGK’nın sağlık kurulu tarafından incelenir ve çocuğun başka birinin sürekli bakımına muhtaç olup olmadığına, hangi tarihten itibaren bu durumda olduğuna karar verilir.
- Hizmet dökümünü kontrol edin. Karar olumluysa ek süreler kayıtlarınıza işlenir. Emeklilik başvurusunu beklemeden dökümünüze bakın.
Karardaki başlangıç tarihi önemlidir. Çocuğunuzun durumu doğuştansa, ek süre 2008 sonrasındaki bütün çalışmalarınız için hesaplanır. Durum sonradan ortaya çıktıysa yalnızca o tarihten sonraki çalışmalar sayılır. Tarihin geç belirlendiğini düşünüyorsanız eski tıbbi belgelerle itiraz edebilirsiniz.
Özel durumlar
Evlat edinilen çocuk
Evlat edinilen ağır engelli çocuk için de hak geçerlidir. Hesapta evlat edinme tarihinden sonraki çalışmalar dikkate alınır.
Boşanma
Velayet annedeyse hak sürer. Velayet babaya verilirse, kararın kesinleşmesinden sonraki çalışmalar için ekleme yapılmaz.
Çocuğun vefatı
Vefat tarihine kadar geçen çalışmalar için kazanılmış ek süre korunur, sonrası için ekleme yapılmaz.
Birden fazla çocuk
İki ağır engelli çocuğu olan anne için süre iki kat eklenmez, yararlanma tek çocuk üzerinden olur. Yine de her çocuk için tespit yaptırmak yararlıdır. Birinin durumu değişirse diğeri üzerinden hak devam eder.
Babalar
Kanun bu hakkı yalnızca kadın sigortalılara tanımıştır. Çocuğa baba bakıyor olsa bile aynı düzenlemeden yararlanamaz. Babalar ise çocuk için gelir vergisinde engellilik indirimi alabilir. Koşullarını engelli yakını vergi indirimi yazımızda anlattık.
Başka haklarla birlikte kullanılır mı?
Evet. Bu hak, annenin diğer emeklilik koşullarını değiştirmez, yalnızca prim gününe ve yaşa etki eder. Annenin kendisi de engelliyse kendi engeli nedeniyle engelli emekliliği hükümlerinden yararlanabilir. İki yolu engelli emekliliği ile malulen emeklilik farkı yazımızda karşılaştırdık.
Çocuk için alınan evde bakım yardımı ya da engelli yakını aylığı bu hakka engel değildir. Ancak annenin çalışması hane gelirini artırdığı için o ödemelerin gelir sınırını etkileyebilir. Ayrıntısı engelli maaşı hane geliri nasıl hesaplanır yazımızda.
Çalışan annelerin iş yaşamındaki izin ve nöbet muafiyeti gibi hakları ayrı düzenlemelere dayanır. Kamuda çalışanlar için engelli memur tayin hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek
Örneğin 2009’da sigortalı çalışmaya başlamış bir anneyi düşünün. 2013’te doğan oğlu ağır serebral palsili ve Kurum, çocuğun doğumdan itibaren sürekli bakıma muhtaç olduğuna karar vermiş. Anne doğumdan sonra aralıksız 12 yıl çalışırsa bu dönemdeki 4320 günün dörtte biri olan 1080 gün prim gününe eklenir. Emeklilik yaşı da 3 yıl öne çekilir. Doğumdan önceki dört yıllık çalışması için ise ekleme yapılmaz, çünkü o dönemde koşul oluşmamıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Engelli çocuğu olan anne erken emekli olabilir mi?
Evet. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu olan sigortalı kadınların 1 Ekim 2008 sonrasındaki prim günlerinin dörtte biri prim gününe eklenir ve emeklilik yaşından düşülür.
Engelli çocuğu olan anne kaç yıl erken emekli olur?
Kazanılan süre çalışılan süreye bağlıdır. Koşulların sağlandığı dönemde çalışılan her dört yıl için bir yıl kazanılır. Üst sınır yoktur.
Engelli çocuğu olan baba erken emekli olabilir mi?
Hayır. Kanun bu hakkı yalnızca kadın sigortalılara tanımıştır.
Çocuğun yüzde kaç engelli olması gerekir?
Belirleyici olan oran değil, çocuğun başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli olduğunun SGK tarafından belirlenmesidir.
Çalışmayan anne bu haktan yararlanabilir mi?
Hayır. Ek süre yalnızca prim ödenen çalışma dönemleri üzerinden hesaplanır. Çalışılmayan süreler için ekleme yapılmaz.
İki engelli çocuğu olan anne iki kat süre kazanır mı?
Hayır. Birden fazla ağır engelli çocuk için süre ayrı ayrı eklenmez, yararlanma tek çocuk üzerinden olur.
Erken emeklilik için nereye başvurulur?
Sosyal Güvenlik Kurumuna dilekçeyle başvurulur. Kurum çocuğu yetkili hastaneye sevk eder ve rapor üzerinden karar verir.
Kısaca
Ağır engelli çocuğu olan çalışan anne, 2008 sonrasındaki her dört yıllık çalışması için bir yıl prim ve bir yıl yaş kazanır. Hak yalnızca annelere ve yalnızca çalışılan süreler için tanınır. Emekliliği beklemeden SGK’ya dilekçe verin, çocuğun durumunu tespit ettirin ve ek sürenin hizmet dökümünüze işlendiğini kontrol edin.