Banyo sandalyesi, ayakta duramayan ya da dengesi zayıf kişilerin oturarak yıkanmasını sağlayan, paslanmaz ve kaymaz ayaklı bir oturaktır. Kendi başına yürüyüp oturabilen biri için sırtlıklı sabit model, yatağından banyoya taşınan hasta için tekerlekli ve klozet üstüne de giren model, küvetli banyolar için ise küvet tahtası ya da döner oturak uygundur.
Evdeki düşmelerin önemli bir bölümü banyoda oluyor. Islak zemin, sabunlu ayak, sıcak buharın yaptığı baş dönmesi ve tutunacak bir yerin olmaması bir araya gelince sağlıklı insan için bile riskli bir ortam çıkıyor. Doğru seçilmiş bir sandalye ve iki tutunma barı bu riskin büyük kısmını ortadan kaldırır.
- Sırtlıklı ve kolçaklı model, tabureye göre belirgin biçimde daha güvenlidir.
- Almadan önce duş teknesinin iç ölçüsünü ve sandalyenin ayak açıklığını karşılaştırın.
- Oturma yüksekliği, ayaklar yere tam basacak ve dizler kalçadan aşağıda kalacak şekilde ayarlanır.
- Tekerlekli modellerde dört tekerin de frenli olması gerekir.
- Sandalye tek başına yetmez: kaymaz paspas ve duvara sabit tutunma barı şarttır.
Banyo sandalyesi çeşitleri
| Model | Özelliği | Kime uygun |
|---|---|---|
| Duş taburesi | Sırtlıksız, küçük, ucuz | Dengesi iyi, yalnızca çabuk yorulan kişiler |
| Sırtlıklı sabit sandalye | Sırt desteği, çoğunda kolçak, yüksekliği ayarlanır | Kendi yürüyebilen yaşlılar, ameliyat sonrası hastalar |
| Tekerlekli banyo ve tuvalet sandalyesi | Oturağı delikli, klozet üstüne girer, frenli | Yürüyemeyen, yataktan banyoya taşınan hastalar |
| Duvara monte katlanır oturak | Yer kaplamaz, sabittir | Küçük duşakabinler, kalıcı çözüm arayanlar |
| Küvet tahtası ve döner oturak | Küvetin kenarlarına oturur | Küveti sökmek istemeyen evler |
Açıkçası tabureyi çok az kişiye öneririm. Sırt desteği olmayan bir oturakta saç yıkarken geriye doğru başını atan yaşlı bir insanın dengesi kolayca bozulur. Aradaki fiyat farkı küçük, güvenlik farkı büyük.
Seçerken bakılacak beş nokta
1. Ölçü
En sık yapılan hata, sandalyeyi alıp eve getirdikten sonra duş teknesine sığmadığını görmek. Ayaklar aşağıya doğru açıldığı için sandalyenin taban ölçüsü oturak ölçüsünden geniştir. Duş teknesinin ya da küvetin iç taban ölçüsünü alın ve ürünün ayak açıklığıyla karşılaştırın. Dört ayağın da düz zemine basması gerekir, biri tekne kenarına binerse sandalye sallanır.
2. Taşıma kapasitesi
Standart modeller çoğunlukla 100 ile 135 kilo arasında taşır. Hastanın kilosunun üzerine pay bırakın, çünkü oturma anında yük bir an için artar. Kilolu hastalar için geniş oturaklı ve güçlendirilmiş modeller var.
3. Malzeme
Alüminyum gövde paslanmaz ve hafiftir. Boyalı çelik gövdeler ucuzdur ama boyası çizildiği yerden paslanır. Oturağın delikli olması suyun birikmesini önler, yüzeyinin pütürlü olması kaymayı azaltır.
4. Yükseklik ayarı ve ayak uçları
Her ayağın ayrı ayarlanabilmesi, eğimli duş zeminlerinde sandalyeyi dengelemenizi sağlar. Ayak uçları geniş ve vantuzlu ya da yumuşak kauçuk olmalı. Sertleşmiş, çatlamış uçlar değiştirilir.
5. Kolçak ve sırtlık
Kolçak, oturup kalkarken tutunacak yer demektir. Yandan transfer yapılacaksa, örneğin tekerlekli sandalyeden geçiş, kolçağın kalkabilir ya da çıkarılabilir olması gerekir.
Tekerlekli banyo sandalyesi ne zaman gerekir?
Hasta banyoya yürüyemiyorsa onu ıslak zeminde kucakta taşımak hem hasta hem bakan için tehlikelidir. Tekerlekli model bu yolu ortadan kaldırır: hasta yatağın yanında sandalyeye alınır, banyoya sürülür, sandalyeden kalkmadan yıkanır.
Bu modellerin çoğunun oturağı ortadan açıktır ve altına kova takılır ya da doğrudan klozetin üstüne sürülür. Böylece tek cihaz hem banyo hem tuvalet işini görür. Hangi hastada hangi tuvalet çözümünün işe yaradığını yatalak hastada tuvalet ihtiyacı yazımızda karşılaştırdık.
Almadan önce iki ölçüye bakın: banyo kapısının net genişliği ve klozetin yerden yüksekliği. Kapı eşiği yüksekse küçük tekerlekler takılır, eşik rampası gerekebilir.
Güvenli hasta banyosu adım adım
- Banyoyu önceden ısıtın, havluyu, temiz giysiyi ve şampuanı el altına koyun. Hastayı yalnız bırakıp bir şey almaya gitmek zorunda kalmayın.
- Sandalyeyi yerleştirin, sallanmadığını elinizle bastırarak kontrol edin. Tekerlekliyse frenleri kilitleyin.
- Suyun sıcaklığını önce kendi bileğinizde deneyin. Yaşlılarda ve felçli tarafta ısı duyusu azalmış olabilir.
- Hastayı oturtun. Önce bacakların arkası oturağa değsin, sonra kolçaklardan tutunarak otursun.
- El duşuyla, ayaklardan başlayıp yukarı doğru yıkayın. Baş en sona kalsın ki hasta üşümesin.
- Kurulamayı sandalyede yapın. Ayak parmak aralarını ve kıvrım yerlerini kuru bırakın.
- Zemin kurulanmadan hastayı ayağa kaldırmayın.
Banyo, cildi baştan aşağı görmenin en iyi fırsatı. Kuyruk sokumu, topuklar ve kalça kemiklerinin üzerindeki kızarıklıklara bakın. Geçmeyen kızarıklık bası yarasının ilk işaretidir.
Sandalyenin yanında olması gerekenler
Sandalye kadar önemli üç parça daha var. Birincisi duvara vidayla sabitlenmiş tutunma barı. Vantuzlu barlar yük altında yerinden çıkabildiği için güvenilmez. İkincisi tekne içine ve önüne kaymaz paspas. Üçüncüsü uzun hortumlu el duşu, çünkü oturan birine tepe duşundan su vermek hem hastayı hem sizi ıslatır.
Örneğin inme geçirmiş, sol tarafı güçsüz bir hastayı düşünün. Eşi onu küvete sokup çıkarırken iki kez düşürme tehlikesi atlatmış. Küvete oturan bir tahta ve sağ tarafa takılan bir bar eklendikten sonra hasta sağlam tarafıyla tutunarak tahtaya oturuyor, bacaklarını tek tek içeri alıyor. Küveti söktürmeye gerek kalmıyor.
Ameliyat sonrası dönemde banyo ve tuvalet düzeni için kalça protezi sonrası evde bakım yazımıza, banyoya kadar yürüyen ama desteğe ihtiyaç duyan hastalar için yürüteç seçimi rehberine bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Banyo sandalyesi nasıl olmalı?
Paslanmaz gövdeli, kaymaz ayak uçlu, yüksekliği ayarlanabilen ve mümkünse sırtlıklı ve kolçaklı olmalıdır. Oturağın delikli olması suyun birikmesini önler. Taşıma kapasitesi hastanın kilosundan yüksek seçilmelidir.
Duş taburesi mi sırtlıklı sandalye mi alınmalı?
Dengesi zayıf, yaşlı ya da ameliyat geçirmiş kişiler için sırtlıklı ve kolçaklı sandalye daha güvenlidir. Tabure yalnızca dengesi iyi olan ve sadece ayakta kalmakta yorulan kişiler için uygundur.
Tekerlekli banyo sandalyesi klozete uyar mı?
Çoğu model standart klozetlerin üstüne sürülecek yükseklikte üretilir. Yine de almadan önce klozetin yerden yüksekliği ile sandalyenin oturak altı yüksekliği karşılaştırılmalıdır.
Küvette banyo sandalyesi kullanılır mı?
Küvet tabanı dar ve eğimli olduğu için dört ayaklı sandalye çoğu küvete tam oturmaz. Küvetin kenarlarına yerleşen küvet tahtası ya da döner küvet oturağı daha güvenli bir çözümdür.
Banyo sandalyesini SGK karşılıyor mu?
Banyo ve duş sandalyeleri genel olarak SGK ödeme kapsamındaki cihazlar arasında yer almaz. Bazı belediyeler ve sosyal yardımlaşma vakıfları ihtiyaç sahiplerine medikal malzeme desteği verebiliyor, yerel imkanları sormakta fayda var.
Yaşlılar ne sıklıkla banyo yapmalı?
Haftada iki üç tam banyo çoğu yaşlı için yeterlidir. Aradaki günlerde koltuk altı, kasık ve ayakların silinmesi hijyeni sağlar. Çok sık ve çok sıcak banyo yaşlı cildini kurutur.
Kısaca
İyi bir banyo sandalyesi, hastanın boyuna ve banyonun ölçüsüne uyan sandalyedir. Önce tekneyi ve kapıyı ölçün, sonra hastanın ne kadar hareket edebildiğine göre sabit ya da tekerlekli modele karar verin. Bar ve kaymaz paspası da aynı gün takın. Banyo korkulan bir iş olmaktan çıkınca hasta da bakan da rahatlar.