Yürüteç, dengesi ya da bacak gücü yürümeye yetmeyen kişilerin iki eliyle tutunarak yürümesini sağlayan dört ayaklı bir destektir. Temelde üç tipi var: tekerleksiz walker, iki ön tekerlekli walker ve dört tekerlekli, frenli, oturaklı rollator. Denge sorunu ağır olan ve ameliyat sonrası hastalar için tekerleksiz ya da iki tekerlekli model, dışarıda uzun mesafe yürüyen ve çabuk yorulanlar için rollator daha uygundur.
Seçim çoğu zaman eczanenin ya da medikal mağazanın rafında ne varsa ona göre yapılıyor. Oysa yanlış tip, hastayı yürütmek yerine düşürebilir. Tekerlekli bir rollatora bütün ağırlığıyla yaslanan dengesiz bir hasta, cihaz önünden kaçınca yüzüstü kalır.
- Tekerleksiz walker en dengeli ama en yavaş olanıdır, her adımda kaldırılır.
- Rollator hızlı ve rahattır, ancak ağırlık taşıtmak için değil denge desteği için kullanılır.
- Doğru boyda tutamaklar, kollar yanda sarkarken bilek kıvrımı hizasına gelir.
- Yürürken yürütecin içinde kalın, arkasından itmeyin.
- Rollatora oturmadan önce iki fren de kilitlenir.
Yürüteç tipleri ve kime uygun oldukları
| Tip | Güçlü yanı | Zayıf yanı | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| Tekerleksiz walker | En sağlam destek, kaymaz | Her adımda kaldırmak gerekir, yavaştır | Ameliyat sonrası, bir bacağa yük verilmeyen dönem, ağır denge kaybı |
| İki ön tekerlekli walker | Kaldırmadan itilir, arka ayaklar fren görevi görür | Bozuk zeminde takılır | Kolları zayıf olanlar, ev içi kullanım, Parkinson |
| Rollator (dört tekerlekli) | Hızlı, oturaklı, sepetli, dışarıda rahat | Yaslanınca kaçabilir, fren kullanmayı gerektirir | Dengesi orta düzeyde, çabuk yorulan, dışarıda yürüyenler |
Bir de üç tekerlekli modeller var. Dar koridorlarda kolay döner ama yana devrilmeye daha yatkındır ve oturağı yoktur. Bence ev içi çok darsa düşünülebilir, ilk tercih olmamalı.
Walker mı, rollator mı? Karar için üç soru
Ağırlığınızı kollarınıza vermeniz gerekiyor mu? Kalça ya da diz ameliyatı sonrası hekim ameliyatlı bacağa az basın dediyse cevap evet. Bu durumda rollator olmaz, tekerleksiz ya da iki tekerlekli walker gerekir.
El frenini sıkıp bırakabiliyor musunuz? Rollatorun freni bisiklet freni gibidir. Elleri güçsüz, romatizmalı ya da unutkan bir hasta freni zamanında kullanamaz. Demans tanılı hastalarda rollator bu yüzden dikkatle değerlendirilir.
Nerede yürüyeceksiniz? Ev içinde halı, eşik ve dar kapılar var. Dışarıda kaldırım taşı, rampa ve mesafe. Küçük tekerlekli hafif bir rollator evde iyidir, dışarıda büyük tekerlek ister. Yokuşlu bir mahallede oturuyorsanız fren kalitesi her şeyden önemli.
Boy ayarı nasıl yapılır?
Yanlış boy, yürütecin en sık görülen sorunu. Alçak yürüteç hastayı öne eğer ve bel ağrısı yapar. Yüksek yürüteç omuzları yukarı iter, kollar çabuk yorulur.
- Günlük ayakkabınızla dik durun, kollarınızı yanlara serbest bırakın.
- Yürütecin içine girin. Tutamaklar bilek kıvrımınızın hizasına gelmeli.
- Tutamakları kavrayın. Dirsekleriniz hafifçe, yaklaşık 15 ile 30 derece bükülü olmalı.
- Dört bacağın pimlerinin aynı delikte ve tam oturmuş olduğunu kontrol edin.
Aynı kural koltuk değneği ve bastonda da geçerli. Değnek için ayrıntılı anlatım koltuk değneği boyu nasıl ayarlanır yazımızda.
Yürüteçle doğru yürüyüş
Tekerleksiz walker ile sıra şöyle: yürüteci bir adım boyu öne koy, zayıf ya da ameliyatlı bacağı içine at, ellerine yüklenerek sağlam bacağı yanına getir. Yürüteci çok öne koymak en yaygın hata, gövde arkada kalır ve denge bozulur.
Rollatorda ise cihaz kaldırılmaz, sürekli itilir. Burada dikkat edilecek şey gövdenin tutamakların arasında kalması. Cihazı kol boyu önde alışveriş arabası gibi iten hasta kambur yürür ve cihaz kaçarsa yakalayamaz.
Oturup kalkarken yürütece asılmayın. Kalkarken koltuğun kolçaklarından itin, doğrulduktan sonra tutamaklara geçin. Otururken de önce bacaklarınızın arkası koltuğa değsin, sonra ellerinizi kolçaklara alıp oturun.
Evde yürüteç kullanacaklar için hazırlık
Yürütecin genişliği genelde 55 ile 65 santimetre arasında. Almadan önce evdeki en dar kapıyı, çoğunlukla banyo kapısını ölçün. Halıların kenarları, kablolar ve kapı eşikleri yürütecin en çok takıldığı yerler.
Örneğin 82 yaşında, kalça kırığı ameliyatından yeni çıkmış bir hastayı düşünün. Ailesi dışarıda da kullanır diye oturaklı bir rollator almış. Fizyoterapist ilk ziyarette cihazı değiştirtiyor, çünkü hasta henüz ameliyatlı bacağına tam basamıyor ve frenleri sıkacak el gücü yok. İki tekerlekli sade bir walker altı hafta iş görüyor, rollator ise sonraki aşamada devreye giriyor.
Ameliyat sonrası dönemde evin nasıl hazırlanacağını kalça protezi ameliyatı sonrası evde bakım yazımızda ayrıntılı anlattık. Yürüme mesafesi çok kısaldıysa ve yürüteç artık yetmiyorsa bir sonraki adım tekerlekli sandalye olabilir, seçim öncesi ölçü rehberine bakın.
Bakım ve güvenlik kontrolü
- Lastik uçlar aşındığında değiştirilir. Düzleşmiş, çatlamış uç ıslak zeminde kayar.
- Rollatorun fren teli zamanla gevşer. Freni sıkınca tekerlek hala dönüyorsa ayar gerekir.
- Katlanır modellerde kilit mandalının tam oturduğundan her açışta emin olun.
- Sepete ağır yük koymayın, tutamaklara poşet asmayın. Ağırlık merkezi kayar.
Sıkça Sorulan Sorular
Yürüteç ile rollator arasındaki fark nedir?
Yürüteç ya da walker, tekerleksiz ya da iki tekerlekli, ağırlık taşıyabilen sabit bir destektir. Rollator dört tekerlekli, frenli ve çoğunlukla oturaklıdır, hızlı yürümeyi sağlar ama ağırlık vermek için değil denge desteği için kullanılır.
Yürüteç boyu nasıl ayarlanır?
Dik dururken kollar yanlara sarkıtılır, tutamaklar bilek kıvrımı hizasına getirilir. Tutamaklar kavrandığında dirsekler 15 ile 30 derece arasında hafifçe bükülü olmalıdır.
Ameliyat sonrası hangi yürüteç kullanılır?
Kalça ve diz ameliyatlarından sonra genellikle tekerleksiz ya da iki ön tekerlekli walker önerilir, çünkü ameliyatlı bacağa az yük vermek için kollara yüklenmek gerekir. Rollator bu dönem için uygun değildir.
Rollatora oturmak güvenli mi?
İki fren de kilitlendikten sonra ve düz zeminde güvenlidir. Oturak dinlenmek içindir, üzerinde otururken başkasının rollatoru itmesi tehlikelidir, devrilmeye yol açabilir.
Yürüteç merdivende kullanılır mı?
Hayır. Yürüteçle merdiven inip çıkmak güvenli değildir. Merdivende trabzan ve baston ya da koltuk değneği kullanılır, yürüteç bir yakını tarafından taşınır.
Parkinson hastaları için hangi yürüteç uygundur?
Parkinsonda tekerleksiz walker adım başlatmayı zorlaştırabilir. Genellikle tekerlekli modeller tercih edilir, bazı hastalarda yavaşlatıcı frenli özel rollatorlar önerilir. Seçim fizyoterapist değerlendirmesiyle yapılmalıdır.
Kısaca
Yürüteç seçimi üç şeye bağlı: ne kadar ağırlık vereceğiniz, ellerinizin frene yetip yetmediği ve nerede yürüyeceğiniz. Boyu bilek hizasına ayarlayın, cihazın içinde yürüyün, lastik uçları ve frenleri ayda bir kontrol edin. Emin değilseniz satın almadan önce bir fizyoterapiste danışmak, yanlış cihaza ödenen paradan ucuzdur.