Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası Evde Bakım: Tuvalet, Yatış, Yürüme

Kalça protezi ameliyatı sonrası evde üç kural her şeyin önüne geçer: kalçayı 90 dereceden fazla bükmemek, bacak bacak üstüne atmamak ve alçak yerlere oturmamak. Tuvalette klozet yükseltici kullanılır, yatarken bacakların arasına yastık konur, yürürken ilk haftalarda yürüteç ya da koltuk değneğinden destek alınır. Bu kısıtlamaların ne kadar süreceğine cerrahınız karar verir.

Hastaneden çıkış günü herkes rahatlar, asıl zorluk ise eve girince başlar. Hastanede yatak yüksekti, tuvalet barlıydı, her şey el altındaydı. Evde koltuk alçak, klozet alçak, banyo kaygan. Ameliyattan önce bir öğleden sonranızı ev hazırlığına ayırırsanız, sonraki altı haftanın büyük kısmı sorunsuz geçer.

Kalça protezi ameliyatı sonrası neden bu kadar kural var?

Yeni eklemin etrafındaki kaslar ve kapsül iyileşene kadar protezin başı yuvasından çıkabilir. Hekimler buna çıkık diyor ve en sık ilk haftalarda, yanlış bir hareketle oluyor. Alçak koltuğa çökmek, yerden bir şey almak için öne eğilmek ya da bacak bacak üstüne atmak tam da bu riskli hareketler.

İyi haber şu ki süreç hızlı ilerliyor. Hastalar genellikle ameliyatın ertesi günü ayağa kaldırılıyor ve yürüteçle ilk adımlarını atıyor. Kaynaklara göre birçok hastada dördüncü hafta civarında destek bırakılıyor, altıncı hafta ile üçüncü ay arasında günlük işlere dönülüyor. Sizin takviminiz bundan kısa da olabilir uzun da.

Tuvalet nasıl kullanılır?

İnsanların en çok çekindiği ve en az sorduğu konu bu. Standart bir klozetin yüksekliği 40 santimetre civarında ve çoğu yetişkinde oturunca dizler kalçanın üstüne çıkıyor. Yani klozet, kalça protezi hastası için alçak bir koltuktan farksız.

Çözüm klozet yükseltici. Klozetin üstüne oturtulan bu parça oturma yüksekliğini 10 ile 15 santimetre artırıyor. Yanına duvara sabitlenen bir tutunma barı ya da kolçaklı model eklenirse kalkarken kalçaya binen yük ciddi biçimde azalıyor. Alaturka tuvalet ise bu dönemde kesinlikle kullanılmaz.

Otururken ameliyatlı bacağı hafifçe öne uzatın, ellerinizle kolçaklardan destek alın ve yavaşça inin. Temizlik sırasında gövdeyi öne ya da yana fazla bükmeyin. Tuvalet kağıdını ve taharet musluğunu uzanmadan erişeceğiniz yere alın.

Gece ayrı bir mesele. Örneğin 78 yaşında, tuvaleti koridorun ucunda olan bir hastayı düşünün: ağrı kesicinin etkisiyle sersem, yürüteçle karanlıkta on metre yürüyecek. Düşmelerin önemli bir kısmı tam bu yolda oluyor.

İlk haftalarda yatağın yanına konan bir tuvalet sandalyesi bu riski ortadan kaldırır. Çeşitlerini ve hangisinin kime uyduğunu hastada tuvalet ihtiyacı ve komot yazımızda anlattık.

Yatış pozisyonu nasıl olmalı?

En güvenli pozisyon sırtüstü yatmak. Bacaklar hafif açık durur, araya bir yastık konur ki uykuda bacaklar birbirinin üstüne gelmesin. Yan yatmak istiyorsanız ameliyat olmayan tarafa dönün ve dizlerin arasına kalın bir yastık sıkıştırın. Ameliyatlı tarafın üzerine yatmak için cerrahlar çoğunlukla birkaç ay beklenmesini istiyor.

Pozisyon kadar yatağın yüksekliği de önemli. Kenarına oturduğunuzda dizleriniz kalçanızdan yukarıdaysa yatak alçak demektir. Yer yatağı ve alçak baza bu dönemde kullanılmaz. Basit çözüm, şiltenin altına ikinci bir şilte ya da yükseltici ayak koymak.

İleri yaştaki, zaten zor hareket eden ve iyileşmesi uzun sürecek hastalarda aileler bazen hasta yatağı kiralamayı ya da almayı düşünüyor. Açıkçası sağlıklı ve hareketli bir hasta için buna gerek yok. Ama yataktan kendi başına kalkamayan biri için yüksekliği ve sırtı ayarlanan bir yatak hem hastayı hem bakanı rahatlatır. Karar verirken nelere bakılacağını evde hasta yatağı seçimi rehberinde bulabilirsiniz.

Oturma, kalkma ve giyinme

Evdeki en iyi koltuk, yüksek, sert ve kolçaklı olandır. Yumuşak kanepe insanı içine çeker ve kalkarken kalçayı fazla büker. Mutfak sandalyesinin üstüne sert bir minder koymak çoğu evde yeterli oluyor.

Kalkarken önce koltuğun ucuna kayın, ameliyatlı bacağı öne uzatın, kolçaklardan itin. Yürütece asılarak kalkmayın, devrilir.

Çorap ve ayakkabı giymek ilk haftaların en zor işidir. Uzun saplı çorap giydirici ve ayakkabı çekeceği ucuz ama çok işe yarayan iki alet. Bağcıksız, arkası kapalı ayakkabı tercih edin.

Yürüme: yürüteç, koltuk değneği, baston

İlk günlerde yürüteç en güvenli destek, çünkü dört noktadan yere basıyor. Denge düzeldikçe çift koltuk değneğine, sonra tek bastona geçiliyor. Baston ya da tek değnek, ameliyatlı kalçanın karşı tarafındaki elde tutulur. Bu çoğu kişiye ters gelir ama doğrusu budur.

Hangi desteği kullanırsanız kullanın boyu size göre ayarlanmış olmalı. Fazla uzun değnek omuzları yukarı iter, fazla kısa değnek sizi öne eğer ve kalçayı tam da bükmemeniz gereken açıya getirir. Ayarın nasıl yapıldığını adım adım koltuk değneği boyu nasıl ayarlanır yazımızda anlattık.

Merdivende sıralamayı ezberleyin. Çıkarken önce sağlam bacak basamağa çıkar, sonra ameliyatlı bacak ve değnekler gelir. İnerken tersi: önce değnekler ve ameliyatlı bacak, sonra sağlam bacak. Akılda tutmanın kolay yolu şu cümle: iyiler yukarı çıkar, kötüler aşağı iner.

Diz protezi ameliyatında ne değişir?

Diz protezinde çıkık riski kalçadaki gibi değil, bu yüzden 90 derece kuralı ve bacak arası yastığı çoğunlukla istenmez. Buradaki düşman sertlik. Diz ilk haftalarda yeterince bükülüp açılmazsa hareket açıklığı kalıcı olarak kısıtlı kalabiliyor.

O yüzden kurallar neredeyse tersine dönüyor. Dizin altına yastık koyup bükülü halde yatmak rahat gelir ama önerilmez, çünkü diz tam açılmayı unutur. Fizyoterapistin verdiği bükme ve açma egzersizleri ağrılı olsa da aksatılmaz. Tuvalette yükseltici ve barlar diz hastasında da işe yarar, çünkü ağrılı dizle alçak klozetten kalkmak zordur.

İki ameliyatın ortak noktası düşmemek. Yürüteç, kaymaz terlik ve gece lambası her ikisinde de ilk haftaların vazgeçilmezi.

Ameliyattan önce evde yapılacaklar listesi

• Halı, kilim ve paspasları kaldırın ya da kaymaz bantla sabitleyin.
• Yerdeki kabloları ve yürüme yolundaki sehpaları çekin.
• Klozet yükselticiyi ve tutunma barını ameliyattan önce takın, bir kez deneyin.
• Duşa kaymaz paspas ve duş taburesi koyun. Küvete girip çıkmak ilk haftalarda risklidir.
• Sık kullandığınız eşyaları bel ile omuz arasındaki raflara taşıyın.
• Yatak odası ile tuvalet arasına gece lambası yerleştirin.
• Telefonu, ilaçları ve suyu yatağın yanında, uzanmadan alacağınız yere koyun.
• Bir haftalık yemeği önceden hazırlayıp dondurun.

Listenin tamamı birkaç saatlik iş ve çoğu parça pahalı değil. Yalnız yaşıyorsanız ilk iki hafta için yanınızda kalacak birini ayarlamak listedeki her şeyden daha değerli.

Ne zaman doktoru aramalı?

Bazı belirtiler beklemeye gelmez. Baldırda tek taraflı şişlik, sertlik ve ağrı pıhtı habercisi olabilir. Yara yerinde artan kızarıklık, akıntı ve 38 derecenin üstünde ateş enfeksiyonu düşündürür. Ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısında ise doğrudan 112 aranır.

Kalçada birden ortaya çıkan şiddetli ağrı, bacağın kısalmış ya da dışa dönmüş görünmesi ve üzerine basamamak çıkık belirtisidir. Bu durumda bacağı düzeltmeye çalışmayın, hareket ettirmeden acile başvurun.

İyileşme tamamlandıktan sonra bir konu daha gündeme gelebilir: protezin engel oranına etkisi. Hangi durumda ne kadar oran verildiğini kalça ve diz protezi engel oranı yazımızda açıkladık.

Sıkça Sorulan Sorular

Kısaca

Kalça protezi ameliyatı sonrası evdeki başarı, büyük ölçüde ameliyattan önce yapılan hazırlığa bağlı. Yüksek oturun, bacaklarınızı çaprazlamayın, tuvaleti yükseltin, gece yolunu aydınlatın ve desteğinizin boyunu doğru ayarlayın. Diz protezinde ise hareketi kısıtlamak yerine egzersizi aksatmamak öne çıkıyor. Şüphede kaldığınız her konuda son söz ameliyatı yapan ekibin.

Kaynaklar

• Acıbadem Sağlık Grubu, kalça protezi hakkında merak edilenler
• Türkiye Klinikleri, total kalça artroplastisi sonrası rehabilitasyon