Evde hasta yatağı seçerken ilk soru motor sayısı. Hasta kendi kendine dönebiliyor ve sadece sırtını kaldırmaya ihtiyaç duyuyorsa iki motorlu (sırt ve ayak) bir yatak yeterli. Bakım veren kişi yatağın yüksekliğini değiştirerek belini korumak istiyorsa üç motorlu, hastanın kalp ya da dolaşım sorunları nedeniyle baş aşağı ya da ayak aşağı pozisyonlara ihtiyacı varsa dört motorlu bir yatak gerekiyor. Uzun süre yatağa bağımlı hastalarda ise yatak yarasına karşı yatağın üzerine havalı bir yatak eklemek şart.
Hastaneden yeni çıkan bir yakını için yatak arayan aileler genellikle iki uçta kalıyor: Ya fiyatına bakıp çok basit bir yatak alıyor ve kısa sürede bel ağrısıyla tanışıyor, ya da hiç kullanılmayacak özelliklere para ödüyor. Bu yazıda motor sayısının ne işe yaradığını, ölçüleri, güvenlik özelliklerini ve havalı yatak ihtiyacını anlatıyoruz.
- İki motor: sırt ve ayak. Kısmen hareketli hastalar için yeterli.
- Üç motor: yükseklik ayarı eklenir. Bakım verenin belini korumak için en çok önerilen seçenek.
- Dört motor: Trendelenburg (baş ya da ayak aşağı) pozisyonu eklenir.
- Yatağa bağımlı hastada yatak yarasını önlemek için havalı yatak ayrıca düşünülmeli.
Evde hasta yatağı neden normal yataktan farklı?
Normal bir yatakta hastayı oturtmak için arkasına yastıklar yığarsınız; hasta bir süre sonra aşağı kayar. Hastayı çevirmek, altını değiştirmek ya da yemek yedirmek için yere kadar eğilirsiniz. Hasta yatağı bu üç sorunu çözer: sırtı istenen açıya kaldırır, dizleri hafif bükerek kaymayı önler ve yüksekliği bakım verenin bel seviyesine getirir.
Yan korkuluklar düşmeyi önler, tekerlekler yatağı temizlik için taşımayı kolaylaştırır, uygun bir yatak (şilte) da cildi korur.
Kaç motorlu yatak gerekir?
| Yatak tipi | Yaptığı hareketler | Kimler için uygun? |
|---|---|---|
| Manuel (kollu) | Sırt ve ayak, elle çevrilen kolla | Kısa süreli kullanım, bütçe çok sınırlıysa |
| 2 motorlu | Sırt ve ayak | Kendi dönebilen, kısmen hareketli hastalar |
| 3 motorlu | Sırt, ayak ve yükseklik | Bakım verenin sık eğildiği, transfer yapılan durumlar |
| 4 motorlu | Sırt, ayak, yükseklik ve baş-ayak eğimi | Dolaşım, solunum ya da özel pozisyon ihtiyacı olan hastalar |
Bence çoğu ev için en mantıklı seçenek üç motorlu yatak. Yükseklik ayarı, bakım veren kişinin günde onlarca kez eğilmesini önlüyor; ayrıca yatağı en alçak seviyeye indirerek hastanın kalkarken ayaklarını yere basmasını kolaylaştırıyor. Dört motora gerçekten ihtiyaç olup olmadığını hastanın doktoruna sormak gerekiyor.
Farklı motor sayısındaki modelleri fiyat ve özellik açısından yan yana görmek isterseniz Zmedikal’in ev tipi hasta yatağı modellerinin bulunduğu kategoride motor sayısı, taşıma kapasitesi ve yan korkuluk tipi her üründe ayrı ayrı yazıyor.
Ölçü ve evin düzeni
Standart ev tipi hasta yatakları genellikle 90 x 190 ya da 90 x 200 cm yatma yüzeyine sahip. Dış ölçüler korkuluklar ve başlıklarla birlikte bunun biraz üzerine çıkıyor. Yatağı koyacağınız odayı ölçerken şunlara dikkat edin:
- Yatağın en az iki yanında bakım için 60-90 cm boşluk kalmalı.
- Tekerlekli sandalye ya da lift kullanılacaksa yatağın bir yanında daha geniş alan gerekir.
- Kapı genişliği: Yatak parçalar halinde gelse de bazı parçalar dar kapılardan geçmekte zorlanabilir.
- Priz: Motorlu yatağın kablosu ve havalı yatağın motoru için yakında bir priz olmalı.
Güvenlik özellikleri
Yan korkuluklar
Katlanır ya da kayar tip olabilir. Düşme riski olan hastalarda tam boy korkuluk, transfer yapacak hastalarda ise yarım boy korkuluk daha uygundur. Korkuluk ile yatak arasında hastanın kolunun ya da başının sıkışabileceği bir boşluk olmamalı.
Frenli tekerlekler
Tüm tekerleklerde fren olması tercih edilir. Transfer ve bakım sırasında yatak kesinlikle kaymamalı.
Akü yedeği
Bazı motorlu yataklarda elektrik kesintisinde yatağı indirmeye yarayan akü bulunuyor. Elektrik kesintisinin sık yaşandığı bölgelerde bu özellik işe yarar.
Havalı yatak ne zaman gerekir?
Gün içinde uzun süre yatakta kalan, kendi dönemeyen hastalarda yatak yarası (bası yarası) riski yüksek. Bu yaralar özellikle sakrum, topuk ve kalça çıkıntılarında, sadece birkaç saatlik baskıyla başlayabiliyor. Havalı yatak, yatağın üzerine konan ve hücrelerindeki havayı sırayla şişirip indirerek basıncı değiştiren bir sistem.
Baklava (kabarcık) tipi havalı yataklar daha düşük risktekiler için, boru tipi havalı yataklar ise yarası olan ya da riski çok yüksek hastalar için kullanılıyor. Havalı yatak, hastanın 2-3 saatte bir pozisyon değiştirilmesinin yerini tutmaz; ikisi birlikte uygulanmalı.
Örneğin 79 yaşında, kalça kırığı sonrası ameliyat edilmiş ve üç aydır büyük ölçüde yatakta kalan bir anne düşünün. Ailesi önce iki motorlu bir yatak ve sünger bir şilte alıyor; ikinci ayda kuyruk sokumunda kızarıklık başlıyor. Boru tipi havalı yatağa geçilmesi ve iki saatte bir pozisyon değiştirilmesiyle kızarıklık iki hafta içinde geriliyor. Aynı aile ilk günden yükseklik ayarlı bir yatak alsaydı, kızının sürekli eğilmekten yaşadığı bel ağrısı da daha az olacaktı.
Bütçe, kiralama ve destekler
Hasta yatağı ihtiyacı kısa süreliyse (örneğin ameliyat sonrası birkaç ay) kiralama mantıklı olabilir. Bazı belediyeler ve vakıflar da hasta yatağını ödünç verebiliyor; bulunduğunuz belediyenin sosyal hizmetler ya da engelli birimine sormaya değer.
Evde ağır bağımlı bir yakınına bakan aileler, şartları sağlıyorsa evde bakım maaşından yararlanabiliyor. Bu maaşın tutarı ve 2027 artışıyla ilgili güncel bilgileri 2027 engelli maaşı ve evde bakım maaşı zammı yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Evde hasta yatağı kaç motorlu olmalı?
Çoğu ev için üç motorlu (sırt, ayak ve yükseklik) yatak yeterli ve en dengeli seçenektir. Özel pozisyon ihtiyacı varsa dört motorlu yatak gerekir.
Yükseklik ayarı neden önemli?
Bakım verenin eğilmeden çalışmasını sağlar, beli korur. Yatak en alçak seviyeye indiğinde hastanın kalkması ve düşme riskinin azalması da kolaylaşır.
Hasta yatağı ölçüsü ne kadar?
Ev tipi hasta yataklarında yatma yüzeyi genellikle 90 x 190 ya da 90 x 200 cm’dir. Dış ölçüler korkuluk ve başlıklarla biraz daha büyüktür.
Havalı yatak ne zaman gerekir?
Gün içinde uzun süre yatakta kalan ve kendi dönemeyen hastalarda yatak yarasını önlemek için gerekir. Yarası olan hastalarda boru tipi havalı yatak tercih edilir.
Hasta yatağı kiralanabilir mi?
Evet, birçok satıcı ve bazı belediyeler kısa süreli kiralama ya da ödünç verme seçeneği sunuyor.
Yan korkuluk her hastada gerekli mi?
Düşme riski olan hastalarda gerekli. Transfer yapacak hastalarda yarım boy korkuluk daha pratik olabilir.
Sonuç
Evde hasta yatağı seçerken önce hastanın ne kadar hareket edebildiğine, sonra bakım veren kişinin ihtiyaçlarına bakın. Çoğu ailede üç motorlu, frenli tekerlekli ve uygun korkuluklu bir yatak en iyi sonucu veriyor. Hasta uzun süre yatağa bağımlı kalacaksa havalı yatağı da baştan planlayın; yatak yarasını önlemek, tedavi etmekten çok daha kolay.