Engelli Yakını Vergi İndirimi: Eşi ya da Çocuğu Engelli Olanlar

Engelli yakını vergi indirimi, kendisi engelli olmayan ama bakmakla yükümlü olduğu eşi, çocuğu, annesi ya da babası engelli olan ücretli çalışanlara ve serbest meslek sahiplerine tanınan bir gelir vergisi indirimidir. Yakının çalışma gücü kaybı en az yüzde 40 olmalıdır. İndirim, çalışanın maaşından kesilen gelir vergisinin hesaplandığı tutardan her ay belirli bir miktarın düşülmesi biçiminde uygulanır ve net maaşı artırır.

Engelli vergi indirimini çoğu kişi yalnızca engelli çalışanın kendisi için sanır. Oysa kanun aynı hakkı, engelli bir yakınının geçimini üstlenen çalışana da veriyor. Engelli çocuğu olan bir baba, eşi engelli olan bir öğretmen ya da yaşlı ve engelli annesine bakan bir işçi, bilmediği için yıllarca tam vergi ödüyor.

İndirim nasıl çalışır?

Gelir Vergisi Kanunu’nun 31. maddesi engellilik indirimini düzenler. Çalışma gücü kaybının derecesine göre üç basamak vardır ve her basamak için aylık bir indirim tutarı belirlenir. Bu tutarlar her yıl yeniden açıklanır.

İndirim tutarı çalışanın eline geçen para değildir. Gelir vergisinin hesaplandığı matrahtan düşülen miktardır. Yani kazancınızın o kadarlık bölümü için vergi ödemezsiniz. Net maaşa yansıyan fark, indirim tutarının sizin vergi diliminizdeki oranla çarpımı kadardır. Vergi dilimi yükseldikçe kazanç da artar.

Bakmakla yükümlü olunan kişi kimdir?

Bu tanım sosyal güvenlik mevzuatından alınır. Buna göre üç grup bakmakla yükümlü olunan kişi sayılır:

• Eş: Çalışmayan ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ya da aylık almayan eş.
• Çocuklar: 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görüyorsa 20 yaşını, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocuklar. Malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklar için yaş sınırı aranmaz.
• Anne ve baba: Geçiminin çalışan tarafından sağlandığı, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun belirlediği ölçütlere göre tespit edilen anne ve baba.

Buradan çıkan sonuçlar önemli. Kendi adına çalışan ya da emekli aylığı alan eş, sizin bakmakla yükümlü olduğunuz kişi sayılmaz. Emekli maaşı alan anne ya da baba için de çoğu durumda aynı şey geçerlidir. Kardeşler, büyükanne ve büyükbaba, kayınvalide ve kayınpeder bu tanımın dışındadır.

Şartlar

1. Başvuran kişi ücretli çalışan ya da serbest meslek sahibi olmalı.
2. Engelli yakın, yukarıdaki tanıma göre başvuranın bakmakla yükümlü olduğu kişi olmalı.
3. Yakının sağlık kurulu raporunda çalışma gücü kaybı en az yüzde 40 olmalı.
4. Engelli yakının kendisi bu indirimden başka bir yolla yararlanmıyor olmalı.

Rapordaki oran ile vergi indiriminde esas alınan oran konusunda bir ayrıntı var. Vergi mevzuatı “çalışma gücü kaybı” ifadesini kullanır. Güncel yönetmeliğe uygun düzenlenmiş sağlık kurulu raporlarındaki oran bu amaçla kullanılır. Eski tarihli ya da eksik raporlarda vergi dairesi ek değerlendirme isteyebilir.

Başvuru adımları

1. Belgeleri hazırlayın. Aşağıdaki listeye bakın.
2. Başvurun. Bağlı olduğunuz vergi dairesine, vergi dairesi bulunmayan yerlerde malmüdürlüğüne dilekçeyle başvurulur. Gelir İdaresi’nin dijital vergi dairesi üzerinden engellilik vergi indirimi dilekçesi vermek de mümkündür.
3. Değerlendirme. Vergi idaresi raporu ve bakmakla yükümlülük durumunu inceler.
4. İndirim yazısı. Başvurunuz uygun bulunursa, yakınınızın hangi dereceden indirime hak kazandığını gösteren yazı düzenlenir.
5. İşverene teslim. Bu yazıyı işyerinizin muhasebe ya da insan kaynakları birimine verin. İndirim, yazının verildiği tarihi izleyen bordrodan itibaren uygulanır.

İstenen belgeler

• Başvuru dilekçesi.
• Çalıştığınız işyerinden alınmış, çalıştığınızı gösteren yazı.
• Engelli yakınınıza ait sağlık kurulu raporunun aslı ya da onaylı örneği.
• Sizin ve yakınınızın kimlik fotokopileri.
• Yakınınızın bakmakla yükümlü olduğunuz kişi olduğunu gösteren, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan alınmış belge.

Son belge en çok atlanan belgedir. Yakınınızın sizin üzerinizden sağlık hizmeti aldığını gösteren kayıt, e-Devlet üzerinden ya da sosyal güvenlik merkezinden alınabilir.

Sık sorulan durumlar

Anne ve baba ikisi de çalışıyor, çocuk engelli

Çocuk kimin üzerinden sağlık güvencesine sahipse, yani kimin bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak kayıtlıysa indirimden o ebeveyn yararlanır. Hangi ebeveynin vergi dilimi daha yüksekse çocuğun onun üzerinde kayıtlı olması aile bütçesi açısından daha avantajlıdır.

Hem kendim hem çocuğum engelliyiz

Kendi engelliliğiniz için ayrıca başvurabilirsiniz. Her iki durumun birlikte nasıl uygulanacağını başvuru sırasında vergi dairesinden yazılı olarak öğrenin.

Emekliyim, engelli eşim için yararlanabilir miyim?

Emekli aylıklarından gelir vergisi kesilmediği için indirilecek bir vergi yoktur. Emekli olup yeniden ücretli çalışanlar ise çalışma gelirleri üzerinden yararlanabilir.

Yakınımın raporu süreli

İndirim raporun geçerlilik süresi boyunca uygulanır. Süre dolduğunda yeni raporla yeniden başvurmanız gerekir. Rapor türleri için süreli ve sürekli engelli raporu yazımıza bakabilirsiniz.

Geçmişe dönük iade alınır mı?

Raporun tarihi başvurudan önceyse ve o dönemde de şartlar sağlanıyorsa, fazla kesilen vergiler için düzeltme talebinde bulunulabilir. Vergi hukukundaki beş yıllık zamanaşımı süresi burada da geçerlidir. Talebin nasıl sonuçlanacağı belgelerinize bağlıdır, dilekçenizi yazılı verin.

Bu indirim neleri sağlamaz?

Açıkçası en sık yapılan yanlış, bu belgenin erken emeklilik hakkı da verdiğini sanmaktır. Engelli yakını için alınan vergi indirimi, çalışana erken emeklilik sağlamaz. Erken emeklilik yalnızca çalışanın kendi engelliliğine bağlıdır. Tek istisna, ağır engelli çocuğu olan kadın çalışanlara tanınan ek prim günü hakkıdır ve o da ayrı bir düzenlemeye dayanır. Ayrıntıları engelli istihdamı ve erken emeklilik rehberinde bulabilirsiniz.

Bu indirim ÖTV muafiyetli araç alma hakkı da doğurmaz. Araç muafiyeti engelli kişinin kendi adına tanınır.

Örnek

Örneğin bir fabrikada çalışan ve dokuz yaşındaki oğlu serebral palsili olan bir babayı düşünün. Çocuğun raporundaki düzey yüzde 80 ve üzerine denk geliyor. Baba vergi dairesine başvurup birinci derece engellilik indirimi yazısını alıyor ve işyerine veriyor. Ertesi aydan itibaren bordrosunda gelir vergisi matrahı her ay o yıl için belirlenen tutar kadar düşük hesaplanıyor ve net maaşı artıyor. Yıl içinde üst vergi dilimine girdikçe kazancı da büyüyor.

Çocuklarda rapor süreci için ÇÖZGER raporu, engelli bireylere tanınan diğer vergi düzenlemeleri için engelli vergi hakları, tek konutu olan engelliler için engelli emlak vergisi muafiyeti yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kısaca

Eşiniz, çocuğunuz, anneniz ya da babanız engelliyse ve sizin bakmakla yükümlü olduğunuz kişi olarak kayıtlıysa, maaşınızdan daha az gelir vergisi ödeme hakkınız var. Raporu, SGK kaydını ve işyeri yazısını alıp vergi dairesine başvurun, çıkan yazıyı işvereninize verin. Hak, başvurduğunuz andan itibaren işler.