MS Hastalığı Nedir? Belirtileri, Tanısı ve MS ile Yaşam

MS hastalığı, tam adıyla multipl skleroz, bağışıklık sisteminin beyin ve omurilikteki sinir liflerini saran koruyucu kılıfa, yani miyeline yanlışlıkla saldırdığı kronik bir hastalıktır. Kılıf hasar görünce sinirlerin taşıdığı sinyaller yavaşlar ya da kesilir. Bunun sonucu görme bozukluğu, uyuşma, güçsüzlük, denge kaybı ve aşırı yorgunluk gibi, hasarın yerine göre değişen belirtiler ortaya çıkar.

MS çoğunlukla 20 ile 40 yaş arasında, yani insanın işini, ailesini ve geleceğini kurduğu dönemde başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Tanı konduğunda akla gelen ilk görüntü tekerlekli sandalyedir, oysa bugünkü tedavilerle hastaların büyük bölümü uzun yıllar çalışmaya ve bağımsız yaşamaya devam ediyor.

Öne çıkanlar
  • MS bulaşıcı değildir ve doğrudan kalıtsal bir hastalık sayılmaz.
  • En sık tipinde hastalık ataklar ve düzelme dönemleriyle seyreder.
  • 24 saatten uzun süren yeni bir nörolojik belirti atak olabilir ve hekime bildirilir.
  • Tedavinin amacı atakları azaltmak ve kalıcı hasarı geciktirmektir, erken başlamak önemlidir.
  • Sıcak, yorgunluk ve enfeksiyon belirtileri geçici olarak artırabilir.

MS hastalığının belirtileri

MS’e “bin yüzlü hastalık” denmesinin nedeni, belirtilerin kişiden kişiye çok değişmesidir. Hasar beynin ya da omuriliğin neresindeyse şikayet de ona göre ortaya çıkar.

  • Görme: Tek gözde günler içinde gelişen bulanıklık, göz hareketiyle ağrı, renklerin soluk görünmesi ya da çift görme.
  • Duyu: Kol, bacak ya da gövdede uyuşma, karıncalanma, yanma. Başı öne eğince sırttan aşağı elektrik çarpması hissi.
  • Güç ve hareket: Bir bacakta güçsüzlük, ayağı sürüme, kaslarda sertlik ve kasılma.
  • Denge: Sersemlik, yalpalama, ellerde titreme.
  • Yorgunluk: Dinlenmekle geçmeyen, öğleden sonra artan bitkinlik. En sık ve en az anlaşılan belirtidir.
  • Mesane ve bağırsak: Sık ve ani idrara çıkma, idrarı tam boşaltamama, kabızlık.
  • Bilişsel ve duygusal: Dikkat ve bellekte zorlanma, depresyon.

Bu belirtilerin hiçbiri MS’e özgü değil. Uyuşma B12 eksikliğinden, yorgunluk tiroid sorunundan da olabilir. Belirtiyi anlamlı kılan, günler içinde yerleşmesi ve en az 24 saat sürmesidir.

MS tipleri ve atak nedir?

Tip Seyir
Ataklarla seyreden MS En sık başlangıç biçimi. Yeni belirtilerin ortaya çıktığı ataklar ve ardından tam ya da kısmi düzelme dönemleri.
İkincil ilerleyici MS Ataklı dönemden yıllar sonra, ataklardan bağımsız yavaş bir kötüleşmenin başlaması.
Birincil ilerleyici MS Baştan itibaren atak olmadan yavaş ilerleyen biçim. Daha az görülür.

Atak, en az 24 saat süren yeni bir nörolojik belirti ya da eski bir belirtinin belirgin kötüleşmesidir. Ateşli bir hastalık, sıcak bir banyo ya da yoğun yorgunluk sırasında eski belirtilerin birkaç saatliğine geri gelmesi ise atak sayılmaz. Vücut ısısı düşünce bu yalancı kötüleşme geçer.

Tanı nasıl konur?

MS’i tek başına gösteren bir kan testi yok. Nörolog üç şeyi bir araya getirir: hastanın öyküsü ve muayenesi, beyin ve omurilik MR’ında görülen ve plak denen hasar alanları ve gerekirse belden alınan omurilik sıvısının incelenmesi. Görme yollarındaki iletim hızını ölçen testler de yardımcı olabilir.

Tanı için hasarın hem farklı yerlerde hem farklı zamanlarda oluştuğunun gösterilmesi gerekir. Bu yüzden ilk belirtiden sonra hekim hemen kesin tanı koymayıp birkaç ay sonra MR tekrarı isteyebilir. Bu bekleme can sıkıcıdır ama yanlış tanıdan iyidir.

Tedavi

Tedavi üç koldan yürür. Atak sırasında, iyileşmeyi hızlandırmak için birkaç gün damardan yüksek doz kortizon verilir. Bu tedavi atağı kısaltır ama hastalığın uzun vadeli gidişini değiştirmez.

İkinci kol, hastalığın seyrini değiştiren ilaçlardır. İğne, hap ya da belirli aralıklarla damardan verilen farklı seçenekler var. Hepsinin amacı atak sayısını ve MR’daki yeni plakları azaltmak, böylece kalıcı engelliliği geciktirmek. Hangi ilacın seçileceği hastalığın aktivitesine, hastanın yaşına, gebelik planına ve yan etki riskine göre nörologla birlikte kararlaştırılır.

Üçüncü kol belirtilerin tedavisidir: kas sertliği için ilaç ve germe egzersizleri, mesane sorunları için üroloji takibi, yorgunluk için enerji planlaması, depresyon için psikiyatrik destek. Fizyoterapi her evrede işe yarar.

MS ile günlük yaşam

Sıcaktan korunmak

Vücut ısısındaki küçük bir artış bile hasarlı sinirlerde iletimi bozar. Sıcak banyo, sauna, kaplıca ve öğle güneşinden kaçının. Yazın serin duş, soğutucu yelek ve klimalı ortam belirgin fark yaratır.

Hareket etmek

Eskiden MS hastalarına dinlenme önerilirdi, bugün tam tersi öneriliyor. Yürüyüş, yüzme, pilates ve denge egzersizleri kas gücünü korur, yorgunluğu azaltır. Ölçü, egzersizden sonra birkaç saat içinde toparlanabilmektir.

Enerjiyi planlamak

Yorgunluk bir tembellik değil, hastalığın kendisi. Önemli işleri günün iyi saatlerine koymak, araya kısa dinlenmeler yerleştirmek ve her şeyi aynı güne sığdırmamak gerekir. İş yerinde esnek saat ve uzaktan çalışma talebi bu yüzden makul bir taleptir.

Sigara ve D vitamini

Sigara içen MS hastalarında hastalığın daha hızlı ilerlediği biliniyor, bırakmak tedavinin parçası. D vitamini düzeyi düşükse hekim takviye önerir. Mucize diyet ve bitkisel kür vaatlerine ise itibar etmeyin.

Gebelik

MS gebeliğe engel değildir. Ancak kullanılan ilacın gebelikte güvenli olup olmadığı önceden nörologla konuşulmalı, plan buna göre yapılmalıdır.

Yürüme güçleştiğinde

Bastona ya da yürütece geçmek pes etmek değildir. Düşmekten korkarak evde kalmaktansa destekle dışarı çıkmak hem bedeni hem ruhu korur. Seçenekleri baston seçimi ve yürüteç seçimi yazılarımızda anlattık.

Örneğin 34 yaşında tanı alan bir muhasebeciyi düşünün. On yıl boyunca tek atak geçirmiş, tedavisini aksatmamış ve tam zamanlı çalışıyor. Yalnızca uzun yürüyüşlerde sol ayağını sürüdüğü için katlanır bir baston taşıyor. Bu tablo MS’li pek çok insanın gerçeğine, zihnimizdeki karanlık resimden çok daha yakın.

MS hastalarının hakları

MS, bıraktığı kalıcı hasarın düzeyine göre engel oranı alır. Yeni tanı almış ve muayenesi normal bir hastayla yürümesi bozulmuş bir hastanın oranı çok farklıdır. Oranların nasıl belirlendiğini nöroloji engel oranları yazımızda, başvuru sürecini engelli raporu nasıl alınır rehberinde bulabilirsiniz. Rapor, vergi indiriminden erken emekliliğe kadar pek çok hakkın kapısını açar.

Sıkça Sorulan Sorular

MS hastalığı nedir?

Multipl skleroz, bağışıklık sisteminin beyin ve omurilikteki sinir liflerinin koruyucu kılıfına saldırdığı kronik bir hastalıktır. Sinir iletimi bozulduğu için görme, duyu, güç ve denge sorunları ortaya çıkar.

MS hastalığının ilk belirtileri nelerdir?

En sık ilk belirtiler tek gözde bulanık görme ve ağrı, kol ya da bacakta günlerce süren uyuşma, bir bacakta güçsüzlük, denge kaybı ve açıklanamayan yorgunluktur. Belirtiler genellikle günler içinde yerleşir.

MS bulaşıcı ya da kalıtsal mı?

MS bulaşıcı değildir. Doğrudan kalıtsal bir hastalık da değildir, ancak ailesinde MS olanlarda risk bir miktar artar. Hastalığın genetik yatkınlık ve çevresel etkenlerin birleşimiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir.

MS hastalığı tamamen iyileşir mi?

Bugün için MS hastalığını tümüyle ortadan kaldıran bir tedavi yoktur. Ancak hastalığın seyrini değiştiren ilaçlarla ataklar azaltılabilir ve kalıcı engellilik geciktirilebilir.

MS atağı nasıl anlaşılır?

En az 24 saat süren yeni bir nörolojik belirti ya da eski bir belirtinin belirgin kötüleşmesi atak olabilir. Ateş, sıcak ya da yorgunlukla ortaya çıkıp birkaç saatte geçen kötüleşmeler atak sayılmaz.

MS hastaları çalışabilir mi?

Evet. Hastaların büyük bölümü tanıdan sonra uzun yıllar çalışmaya devam eder. Yorgunluk ve sıcak hassasiyeti nedeniyle esnek çalışma düzeni, dinlenme araları ve serin ortam gibi düzenlemeler işe yarar.

Kısaca

MS hastalığı öngörülemez ama yönetilebilir. Erken tanı, aksatılmayan tedavi, hareket ve sıcaktan korunma gidişatı belirgin biçimde iyileştiriyor. Yeni ya da 24 saati geçen bir belirti olduğunda nöroloğunuza haber verin, internetteki korkutucu hikayeleri değil kendi takibinizi esas alın.

Yorum yapın