İnme Sonrası Evde Bakım: Felçli Hastada İlk Aylar Nasıl Geçer?

İnme sonrası evde bakım dört başlıkta toplanır: felçli tarafı korumak ve doğru pozisyon vermek, fizik tedaviyi evde sürdürmek, yutma ve konuşma sorunlarını yönetmek ve ikinci bir inmeyi önlemek için ilaç ve tansiyon takibini aksatmamak. İyileşme en hızlı ilk üç ile altı ayda olur, bu yüzden hastaneden çıktıktan sonraki dönem boşa geçirilmemelidir.

İnme, halk arasındaki adıyla felç, beynin bir bölümüne giden damarın tıkanması ya da kanaması sonucu o bölgenin işlevini yitirmesidir. Hastaneden çıkış günü aileler çoğunlukla hazırlıksız yakalanır. Dün yürüyen, konuşan insan bugün yatakta dönemiyor, bir kolunu kullanamıyor, bazen söyleneni anlamıyor. Neyin normal neyin tehlikeli olduğunu bilmek kaygının büyük kısmını alır.

Öne çıkanlar
  • Yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu görüldüğünde zaman kaybetmeden 112 aranır.
  • Felçli kol asla çekilerek hasta kaldırılmaz, omuz kolayca zarar görür.
  • Yutma güçlüğü olan hastada yanlış beslenme zatürreye yol açabilir.
  • Hasta her işi kendisi yapmaya teşvik edilir, yardım yalnızca gerektiği kadar verilir.
  • İnme geçirenlerin bir kısmında depresyon gelişir ve tedavi edilebilir.

İnme belirtilerini tanımak: ikinci kez olursa

Bir kez inme geçiren kişide tekrar riski yüksektir. Ailedeki herkesin şu üç işareti bilmesi gerekir: yüzün bir yanında sarkma, bir kolu kaldıramama ve konuşmanın bozulması ya da anlamsızlaşması. Bunlardan biri aniden ortaya çıktıysa geçmesini beklemeyin ve hastayı özel araçla taşımaya çalışmayın, 112’yi arayın.

Belirtilerin başladığı saati not edin. Pıhtı eritici tedaviler ancak ilk saatlerde uygulanabiliyor ve hekimin ilk soracağı şey bu saat olacak.

Felçli tarafın bakımı ve pozisyon

Felçli kol ve bacak başlangıçta gevşektir, haftalar içinde çoğu hastada kasılma, yani spastisite gelişir. Doğru pozisyon hem omuz ağrısını hem kalıcı şekil bozukluklarını önler.

  • Sırtüstü yatarken felçli kolun altına yastık koyun, el açık dursun. Kol gövdenin altında sıkışmamalı.
  • Felçli bacağın dışa dönmemesi için kalçanın yanına ince bir yastık ya da rulo havlu yerleştirin.
  • Otururken felçli kol bir yastığın ya da masanın üstünde desteklensin, aşağı sarkmasın.
  • Hastayı kaldırırken felçli koldan çekmeyin. Kürek kemiğinin arkasından ve belinden destekleyin.

Odadaki düzeni de buna göre kurun. Komodin, televizyon ve ziyaretçi sandalyesi felçli tarafta dursun. Böylece hasta o tarafa dönmek, bakmak ve uzanmak zorunda kalır, beyin de ihmal ettiği tarafı yeniden fark etmeye başlar.

Hareket edemeyen hastada yatak yarası riski yüksektir. En geç iki saatte bir pozisyon değiştirilmelidir, ayrıntılar yatak yarası nasıl önlenir yazımızda.

Fizik tedavi evde nasıl sürdürülür?

Hastanede ya da rehabilitasyon merkezinde başlayan egzersizler evde her gün tekrarlanmalı. Fizyoterapistten egzersizleri size de göstermesini ve yazılı vermesini isteyin. Günde iki üç kez, kısa seanslar halinde yapılan hareketler haftada bir yapılan uzun seanstan daha etkilidir.

Bence en önemli kural şu: hastanın yapabildiği işi onun yerine yapmayın. Düğmesini iliklemesi beş dakika sürüyorsa beş dakika bekleyin. Her şeyin hazır verildiği hasta kullanmadığı becerileri kaybeder. Sağlam elle felçli ele yardım ederek yemek, yıkanmak, giyinmek tedavinin kendisidir.

Giyinirken sıra önemli: önce felçli kol ya da bacak giydirilir, soyunurken önce sağlam taraf çıkarılır. Önden düğmeli, bol kesim giysiler ve cırt cırtlı ayakkabılar işi kolaylaştırır.

Yutma güçlüğü ve beslenme

İnme geçirenlerin önemli bir bölümünde ilk dönemde yutma bozulur. Yiyecek ya da su soluk borusuna kaçarsa akciğer enfeksiyonuna yol açar ve bu, inme sonrası en ciddi sorunlardan biridir.

  • Hastayı dik oturtarak besleyin ve yemekten sonra en az yarım saat dik tutun.
  • Küçük lokmalar verin, bir lokma yutulmadan diğerini vermeyin.
  • Su gibi akışkan sıvılar en zor yutulanlardır. Hekim önerdiyse kıvam artırıcı kullanın.
  • Yemek sırasında öksürük, boğulur gibi olma, yemekten sonra hırıltılı ses varsa hekime bildirin.
  • Yemekten sonra yanağın içinde, felçli tarafta yiyecek kalıp kalmadığına bakın.

Konuşma ve anlama sorunları

Beynin sol tarafını etkileyen inmelerde afazi görülebilir. Hasta ne demek istediğini bilir ama kelimeyi bulamaz ya da söyleneni çözemez. Bu bir zeka kaybı değildir ve hastaya çocuk gibi davranmak onu çok incitir.

Kısa ve tek fikirli cümleler kurun. Evet ya da hayırla cevaplanacak sorular sorun. Televizyonu kapatın, yüzüne bakarak konuşun, cevap için acele ettirmeyin. Resimli kartlar, işaret etme ve yazı yardımcı olur. Dil ve konuşma terapisi için hekiminizden yönlendirme isteyin.

Evi hazırlamak ve düşmeyi önlemek

İnme sonrası hastaların düşme riski yüksektir, çünkü denge bozulmuş, bir taraf güçsüz ve bazen görme alanı daralmıştır. Halıları kaldırın, kabloları toplayın, gece lambası koyun. Banyoya tutunma barı ve oturak takın, ayrıntısı banyo sandalyesi seçimi yazımızda.

Yürümeye başlayan hastada hangi desteğin kullanılacağına fizyoterapist karar verir. İnme sonrası çoğunlukla üç ya da dört ayaklı baston tercih edilir, çünkü tek el kullanılabilir. Seçenekleri baston seçimi rehberinde anlattık.

İkinci inmeyi önlemek

İlaçlar hasta kendini iyi hissetse de kesilmez. Kan sulandırıcı, tansiyon, kolesterol ve şeker ilaçları yeni bir pıhtıyı önlemek için verilir. Tansiyonu evde düzenli ölçün ve kaydedin, doğru yöntem tansiyon nasıl ölçülür yazımızda. Sigara bırakılır, tuz azaltılır, kontroller aksatılmaz.

Ruh hali ve bakım verenin yükü

İnme sonrası depresyon sık görülür ve çoğu zaman tembellik ya da inat sanılır. Hasta egzersize isteksizse, sürekli ağlıyorsa, iştahı ve uykusu bozulduysa hekime söyleyin. Tedavi edilen hastanın rehabilitasyona katılımı da artar.

Örneğin 63 yaşında inme geçiren bir öğretmenin eşi, ilk iki ay her işi tek başına üstleniyor ve üçüncü ayda kendi bel fıtığı nedeniyle yatağa düşüyor. Aile ancak o zaman görev paylaşımı yapıyor ve evde sağlık hizmetine başvuruyor. Yardım istemek için tükenmeyi beklemeyin. Bakımın maddi yükü için evde bakım maaşı, kalıcı hasar durumunda rapor için nöroloji engel oranları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İnme sonrası iyileşme ne kadar sürer?

En hızlı düzelme ilk üç ile altı ayda görülür. İyileşme bundan sonra yavaşlar ama egzersizle bir yıl ve daha uzun süre devam edebilir. Sonuç, inmenin büyüklüğüne ve rehabilitasyonun ne kadar erken başladığına bağlıdır.

Felçli hasta nasıl yatırılmalı?

En geç iki saatte bir pozisyon değiştirilir. Felçli kol yastıkla desteklenir, gövdenin altında kalmamalıdır. Felçli bacağın dışa dönmesi kalça yanına konan destekle önlenir.

Felçli hasta ne zaman yürür?

Hastadan hastaya çok değişir. Hafif inmelerde günler içinde, orta düzeyde haftalar ya da aylar içinde destekle yürüme başlayabilir. Bazı hastalarda tekerlekli sandalye kalıcı olarak gerekir. Değerlendirmeyi fizik tedavi ekibi yapar.

İnme geçiren hasta ne yemeli?

Tuzu ve doymuş yağı az, sebze ve lifi bol bir beslenme önerilir. Yutma güçlüğü varsa yiyeceklerin kıvamı hekim ya da diyetisyen önerisiyle ayarlanır. Hasta dik oturtularak ve küçük lokmalarla beslenmelidir.

İnme tekrarlar mı?

Evet, inme geçirenlerde tekrar riski yüksektir. Risk, ilaçların düzenli kullanılması, tansiyon, şeker ve kolesterolün kontrolü, sigaranın bırakılması ve düzenli hekim takibiyle belirgin biçimde azaltılabilir.

Felçli hastaya masaj yapılır mı?

Hafif ve nazik masaj rahatlatıcı olabilir, ancak fizik tedavinin yerini tutmaz. Felçli omuz çekiştirilmemeli, şiş ve kızarık bir bacağa pıhtı ihtimali nedeniyle masaj yapılmamalıdır.

Kısaca

İnme sonrası evde bakım bir maraton. Felçli tarafı koruyun ama kullandırın, yutmayı izleyin, ilaçları aksatmayın ve hastanın yapabildiğini ona bırakın. İlk aylar en verimli dönemdir, bu dönemde fizyoterapist ve evde sağlık ekibiyle çalışmak hem hastanın hem ailenin yükünü hafifletir.

Yorum yapın