Baston Seçimi: Çeşitleri, Boy Ayarı ve Hangi Elde Tutulur?

Baston seçimi dört soruya dayanır: ne kadar desteğe ihtiyacınız var, boyunuz kaç, elinizin kavrama gücü nasıl ve bastonu nerede kullanacaksınız. Hafif denge sorununda tek ayaklı baston, daha fazla destek gerekiyorsa üç ya da dört ayaklı baston seçilir. Boy, kollar yanda dururken bilek kıvrımına göre ayarlanır ve baston her zaman güçlü tarafın elinde, yani ağrıyan ya da zayıf bacağın karşı tarafında tutulur.

Son cümle çoğu insanın bildiğinin tersi. Sokakta baston kullananların önemli bir kısmı onu ağrıyan bacağının tarafında tutar ve farkında olmadan o bacağa daha çok yük bindirir. Baston basit bir alet gibi görünür ama yanlış boyda ya da yanlış elde, yürüyüşü düzeltmek yerine bozar.

Öne çıkanlar
  • Baston vücut ağırlığının ancak küçük bir kısmını taşır. Daha fazlası gerekiyorsa koltuk değneği ya da yürüteç kullanılır.
  • Doğru boyda sap, bilek kıvrımı hizasına gelir ve dirsek hafifçe bükülü kalır.
  • Baston sağlam taraftaki elde tutulur ve zayıf bacakla aynı anda öne atılır.
  • Dört ayaklı baston kendi başına ayakta durur ama merdivende ve dar yerde zorluk çıkarır.
  • Aşınmış uç lastiği, bastonla düşmelerin en sık nedenidir.

Baston çeşitleri

Tip Destek düzeyi Kime uygun
Tek ayaklı baston Hafif Hafif denge kaybı, diz ya da kalça ağrısı, güven arayan yaşlılar
Ofset saplı baston Hafif – orta Bastona daha çok yüklenenler. Sap, ağırlığı gövdenin tam üstüne aktarır
Üç ayaklı baston (tripod) Orta İnme sonrası, bir tarafı güçsüz hastalar
Dört ayaklı baston (quad) Orta – yüksek Dengesi belirgin bozuk, yürüteçten bastona geçiş dönemindekiler
Katlanır baston Hafif Ara sıra ihtiyaç duyanlar, seyahat
Oturaklı baston Hafif Çabuk yorulan, sık dinlenmesi gerekenler

Çok ayaklı bastonlarda taban ne kadar genişse destek o kadar artar, ama baston da o kadar ağırlaşır ve ayağa takılma ihtimali büyür. Dar tabanlı dört ayaklı baston merdiven basamağına sığar, geniş tabanlı sığmaz. Evinizde merdiven varsa bunu satın almadan önce düşünün.

Görme engellilerin kullandığı beyaz baston ayrı bir araçtır. Ağırlık taşımak için değil, yolu taramak ve çevreye görme engelini bildirmek için kullanılır. Bu yazının konusu destek bastonlarıdır.

Sap seçimi neden önemli?

Bastonun en çok temas ettiğiniz yeri sapıdır. Klasik kıvrık sap kola asılabildiği için pratiktir, ama avuç içine küçük bir alandan baskı yapar. Uzun süre kullanımda bilek ve avuç ağrısına yol açabilir.

T biçimli ve anatomik saplar yükü avucun tamamına yayar. Romatizması olan, eli güçsüz ya da karpal tünel şikayeti bulunan kişilerde anatomik sap belirgin fark yaratır. Anatomik saplar sağ ve sol el için ayrı üretilir, alırken hangi elde kullanacağınızı bilin.

Boy ayarı nasıl yapılır?

  1. Günlük giydiğiniz ayakkabıyla dik durun.
  2. Kollarınızı yanlara serbestçe bırakın.
  3. Bastonun ucu ayağınızın yaklaşık 15 santimetre yanında yere değerken sapın üstü bilek kıvrımınıza gelmeli.
  4. Sapı tuttuğunuzda dirseğiniz 15 ile 20 derece kadar bükülü olmalı.

Ayarlı alüminyum bastonlarda düğmeye basıp boyu kaydırırsınız, pimin deliğe tam oturduğunu ve varsa sıkma halkasının sıkıldığını kontrol edin. Ahşap bastonlar alttan kesilerek kısaltılır, bunu bir kez yapabileceğinizi unutmayın.

Uzun baston omzu yukarı iter, kısa baston gövdeyi yana ve öne eğer. Her ikisi de bir süre sonra omuz ve bel ağrısı olarak geri döner. Aynı ölçü kuralı koltuk değneğinde de geçerli, ayrıntısı koltuk değneği boyu nasıl ayarlanır yazımızda.

Baston hangi elde tutulur, nasıl yürünür?

Sol diziniz ağrıyorsa baston sağ elde olur. Yürürken baston ve sol bacak aynı anda öne gider, ardından sağ bacak gelir. Böylece zayıf bacak yere bastığı anda karşı taraftaki baston yükün bir kısmını alır. İnsan yürürken zaten kollarını çapraz sallar, baston bu doğal ritmi kullanır.

Adımlarınızı küçük tutun ve bastonu çok öne koymayın. Baston bir adım boyundan ileriye giderse gövdeniz arkada kalır ve denge bozulur. Yere bakmak yerine birkaç metre ileriye bakmak yürüyüşü düzeltir.

Merdivende

Çıkarken önce sağlam bacak basamağa çıkar, sonra zayıf bacak ve baston gelir. İnerken önce baston ve zayıf bacak, sonra sağlam bacak iner. Trabzan varsa bir elinizle trabzanı tutun, bastonu diğer ele alın.

Oturup kalkarken

Kalkarken bastona asılmayın. Bastonu koltuğa yaslayın ya da elinizde gevşek tutun, koltuğun kolçağından itin, doğrulduktan sonra bastonu kavrayın. Dört ayaklı bastonlar ayakta durduğu için burada kolaylık sağlar.

Baston yeterli gelmiyorsa

Baston bir denge yardımcısıdır, yük taşıyıcı değil. Bastona bütün ağırlığınızla yaslandığınızı, avucunuzun ağrıdığını ya da bastonla bile sendelediğinizi fark ediyorsanız bir üst basamağa geçme zamanı gelmiştir. Açıkçası bunu kabul etmek çoğu kişi için zor, ama yürüteçle güvenle yürümek bastonla düşmekten iyidir.

Örneğin Parkinson tanısı olan 74 yaşında bir hastayı düşünün. İki yıldır tek ayaklı baston kullanıyor, son aylarda iki kez düşmüş. Fizyoterapist değerlendirmesinde bastonun dönüşlerde dengeyi sağlamadığı görülüyor ve tekerlekli bir yürütece geçiliyor. Düşmeler kesiliyor, hasta yeniden tek başına markete gidiyor.

Yürüteç tipleri ve hangisinin kime uyduğu yürüteç seçimi yazımızda. Ameliyat sonrası dönemde hangi desteğin ne zaman kullanıldığını ise kalça protezi ameliyatı sonrası evde bakım rehberinde anlattık.

Bakım: uç lastiği ve kontroller

Bastonun yerle tek teması ucundaki lastiktir. Lastiğin tabanındaki halkalar silindiğinde, lastik sertleşip çatladığında ya da içindeki metal görünmeye başladığında hemen değiştirin. Yedek uç lastikleri ucuzdur ve çapa göre satılır, bastonun borusunun çapını ölçüp alın.

  • Islak mermer, cilalı parke ve yağmurlu kaldırım taşı en kaygan zeminlerdir. Buralarda adımları küçültün.
  • Kışın buzlu zemin için takılıp çıkarılan buz ucu aparatları var.
  • Ayarlı bastonlarda pim ve sıkma halkasını ayda bir kontrol edin. Tıkırtı yapan baston gevşemiştir.
  • Bastonun bilek kayışı, elinizden düştüğünde eğilmek zorunda kalmamanızı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Baston hangi elde tutulur?

Baston sağlam tarafın elinde, yani ağrıyan ya da zayıf bacağın karşı tarafında tutulur. Yürürken baston ve zayıf bacak aynı anda öne atılır.

Baston boyu nasıl ayarlanır?

Ayakkabıyla dik durulur ve kollar yanlara bırakılır. Bastonun sapı bilek kıvrımı hizasına gelmelidir. Sap tutulduğunda dirsek 15 ile 20 derece kadar bükülü kalmalıdır.

Dört ayaklı baston kimler için uygundur?

Dengesi belirgin bozuk olan, inme geçirmiş ya da yürüteçten bastona geçiş döneminde olan kişiler için uygundur. Kendi başına ayakta durması oturup kalkarken kolaylık sağlar, ancak merdivende ve dar alanlarda kullanımı zordur.

Baston mu koltuk değneği mi kullanmalıyım?

Baston denge desteği sağlar ve az miktarda yük alır. Bir bacağa basılmaması ya da az basılması gereken durumlarda koltuk değneği ya da yürüteç gerekir. Kararı hekim ya da fizyoterapist verir.

Bastonla merdiven nasıl çıkılır?

Çıkarken önce sağlam bacak, sonra zayıf bacak ve baston basamağa alınır. İnerken önce baston ve zayıf bacak, sonra sağlam bacak iner. Varsa trabzandan da destek alınır.

Baston ucu ne zaman değiştirilir?

Lastiğin tabanındaki desen silindiğinde, lastik sertleşip çatladığında ya da baston ıslak zeminde kaymaya başladığında değiştirilir. Düzenli kullanımda yılda en az bir kez kontrol edilmelidir.

Kısaca

İyi baston, boyu size göre ayarlanmış, sapı elinize oturan ve ucu yeni olan bastondur. Sağlam taraftaki elde tutun, zayıf bacakla birlikte atın, adımlarınızı küçük tutun. Baston sizi taşımaya başladıysa değil, siz bastona asılmaya başladıysanız yürüteç konuşmasının zamanı gelmiştir.

Yorum yapın