Engelli rampası eğimi, TS 9111 standardına göre en fazla yüzde 8 olmalıdır. Bu, her 1 santimetre yükseklik için 12 santimetre rampa uzunluğu demektir. Tercih edilen eğim ise yüzde 5 ile 6 arasındadır ve tekerlekli sandalye kullanıcısının yardım almadan çıkabildiği eğim budur. Rampanın net genişliği en az 90 santimetre, yön değiştirdiği yerdeki düzlük ise en az 150’ye 150 santimetre olmalıdır.
Türkiye’de rampaların çoğu bu ölçülere uymuyor. Üç basamağın üstüne atılmış bir buçuk metrelik beton parçası rampa değil, kaydıraktır. Öyle bir eğimi akülü sandalye bile zor çıkar, manuel sandalyeyle inmek ise düpedüz tehlikelidir. Doğru rampa için önce basit bir hesap yapmak gerekiyor.
- En fazla eğim yüzde 8, yani 1’e 12 oranıdır. Uzun rampalarda yüzde 6 aşılmamalıdır.
- Rampa uzunluğu, aşılacak yüksekliğin eğime bölünmesiyle bulunur.
- Üç basamak, yani yaklaşık 45 santimetre için en az 5,5 metre rampa gerekir.
- 15 santimetreden yüksek rampalarda iki yanda korkuluk bulunmalıdır.
- Yer yoksa çözüm dik rampa değil, platform asansörü ya da merdiven çıkma cihazıdır.
Eğim yüzdesi ne demek, nasıl hesaplanır?
Eğim, rampanın çıktığı yüksekliğin yatay uzunluğuna oranıdır. Yüzde 8 eğim, 100 santimetre ilerlediğinizde 8 santimetre yükseldiğiniz anlamına gelir. Hesap için tek bir formül yeter: rampa uzunluğu eşittir yükseklik bölü eğim.
Önce aşılacak yüksekliği ölçün. Basamak sayısını saymak yetmez, zeminden üst sahanlığa kadar olan toplam yüksekliği metreyle alın. Sonra bu rakamı 0,08’e bölerseniz en kısa, 0,05’e bölerseniz en rahat rampa uzunluğunu bulursunuz.
| Aşılacak yükseklik | Yüzde 8 eğimle uzunluk | Yüzde 6 eğimle uzunluk | Yüzde 5 eğimle uzunluk |
|---|---|---|---|
| 15 cm (tek basamak) | 1,9 m | 2,5 m | 3 m |
| 30 cm (iki basamak) | 3,75 m | 5 m | 6 m |
| 45 cm (üç basamak) | 5,6 m | 7,5 m | 9 m |
| 75 cm (beş basamak) | 9,4 m | 12,5 m | 15 m |
| 100 cm | 12,5 m | 16,7 m | 20 m |
Tablo çoğu insanı şaşırtır. Beş basamaklı bir bina girişi için on metreye yakın rampa gerekir. Bu uzunluk tek parça düz yapılamıyorsa rampa sahanlıklarla bölünür ve gerekirse dönüş yaptırılır.
Standart başka neler istiyor?
Genişlik
Net geçiş genişliği en az 90 santimetre olmalı. Kamuya açık binalarda en az 1 metre istenir. Net genişlik, korkulukların iç yüzleri arasındaki mesafedir, betonun toplam eni değil.
Sahanlık
Rampanın başında ve sonunda sandalyenin durup dönebileceği düz bir alan bulunmalı. Rampa yön değiştiriyorsa bu sahanlık en az 150’ye 150 santimetre olmalıdır. Uzun rampalarda aralara dinlenme sahanlığı konur. Kapının hemen önünde biten rampa en sık yapılan hatadır, çünkü kullanıcı kapıyı açmak için eğimde durmak zorunda kalır.
Korkuluk ve kenar koruması
15 santimetreden yüksek rampaların iki yanında korkuluk olmalı. Küpeşte, yani elle tutulan kısım, biri 90 biri 70 santimetre yükseklikte iki sıra halinde yapılır. Rampa kenarında en az 5 santimetre yüksekliğinde bir koruma bandı tekerleğin dışarı kaçmasını önler.
Yüzey
Zemin sert, düz ve ıslakken de kaymayan bir malzemeden olmalı. Parlak seramik ve cilalı mermer rampa için uygun değildir. Rampanın başlangıcında ve bitişinde eşik ya da kot farkı bırakılmamalı.
Yüzde 8’den dik rampa hiç mi olmaz?
Standart yeni yapılan sabit rampalar için bu sınırı koyuyor. Gerçek hayatta ise taşınabilir rampalar ve araç rampaları daha dik kullanılıyor, çünkü on metrelik rampayı kimse bagajında taşıyamaz. Burada belirleyici olan kimin, hangi sandalyeyle çıkacağıdır.
| Eğim | Yaklaşık açı | Kim çıkabilir |
|---|---|---|
| Yüzde 5 | 3 derece | Manuel sandalye kullanıcısı tek başına, rahatça |
| Yüzde 8 | 4,5 derece | Kol gücü iyi kullanıcı tek başına, kısa mesafede |
| Yüzde 10 – 12 | 6 – 7 derece | Refakatçi yardımıyla ya da akülü sandalyeyle |
| Yüzde 15 – 20 | 8,5 – 11 derece | Yalnızca güçlü bir refakatçiyle kısa mesafede ya da tırmanma kapasitesi yüksek akülü sandalyeyle |
Akülü sandalyenizin çıkabileceği en büyük eğim kullanım kılavuzunda derece olarak yazar. Bu değerin üstünde bir rampada sandalye geriye devrilebilir. Dik rampada her zaman öne eğilin, devrilme önleyici tekerlekleri açık tutun ve yüklü poşetleri sırtlığa asmayın.
İnişler çıkışlardan tehlikelidir. Manuel sandalyeyle dik rampadan inerken refakatçi sandalyeyi geri geri indirmelidir, böylece kullanıcı öne düşmez.
Yer yoksa ne yapılır?
Apartman girişlerinde en yaygın sorun budur. Kaldırımla kapı arasında iki metre mesafe, aşılacak beş basamak vardır. Bu aralığa standartlara uygun rampa sığmaz. Sığdırmak için eğimi yüzde 30’a çıkarmak çözüm değildir.
Bu durumda seçenekler şunlar: rampayı bina cephesi boyunca yana doğru uzatmak, dönüşlü rampa yapmak, basamakların yanına dikey platform asansörü koymak ya da paletli merdiven çıkma cihazı kullanmak. Hangi seçeneğin hangi binaya uyduğunu ve kat maliklerinin onayı alınamazsa izlenecek yolu apartmanda merdiven sorunu yazımızda anlattık.
Örneğin giriş katında oturan ve dört basamak yüzünden aylardır dışarı çıkamayan bir kullanıcıyı düşünün. Yönetim ön bahçeye iki metrelik bir rampa yaptırmayı öneriyor. Hesap yapıldığında eğimin yüzde 30 çıkacağı görülüyor. Rampa bina duvarı boyunca uzatılıp bir sahanlıkla döndürülünce eğim yüzde 8’e iniyor ve kullanıcı tek başına girip çıkabiliyor. Maliyet biraz artıyor ama yapılan iş gerçekten kullanılıyor.
Kapı eşikleri ve küçük kot farkları
Ev içinde asıl engel çoğu zaman rampa gerektiren merdiven değil, 3 ile 5 santimetrelik eşiklerdir. Standartta eşik yüksekliği 1,3 santimetreyi geçmemelidir. Daha yüksek eşikler için kauçuk ya da alüminyum eşik rampaları pratik bir çözümdür ve vidalanmadan kullanılabilir.
Kaldırım rampalarında da aynı yüzde 8 sınırı geçerli. Evinizin önündeki kaldırımda rampa yoksa belediyeye başvurabilirsiniz. Aynı dilekçeyle park yeri de talep edilebilir, süreci evin önüne engelli park yeri yazımızda bulursunuz. Bahçe yolu, toprak ve mıcır gibi zeminlerde rampadan sonra da iş bitmiyor, bu konuyu bozuk yolda akülü sandalye yazımızda ele aldık.
Sıkça Sorulan Sorular
Engelli rampası eğimi en fazla kaç olmalı?
TS 9111 standardına göre en fazla yüzde 8, yani 1 birim yüksekliğe 12 birim uzunluk olmalıdır. Tercih edilen eğim yüzde 5 ile 6 arasıdır. On metreden uzun rampalarda yüzde 6 aşılmamalıdır.
Rampa uzunluğu nasıl hesaplanır?
Aşılacak toplam yükseklik eğim oranına bölünür. Örneğin 45 santimetre yükseklik için yüzde 8 eğimle 5,6 metre, yüzde 5 eğimle 9 metre rampa gerekir.
Engelli rampası genişliği kaç cm olmalı?
Net geçiş genişliği en az 90 santimetre olmalıdır. Kamuya açık binalarda en az 1 metre istenir. Bu ölçü korkulukların iç yüzleri arasındaki mesafedir.
Rampada korkuluk zorunlu mu?
Aşılan yükseklik 15 santimetreden fazlaysa rampanın her iki yanında korkuluk bulunmalıdır. Ayrıca rampa kenarlarında en az 5 santimetre yüksekliğinde kenar koruması yapılır.
Yüzde 8 eğim kaç derece eder?
Yüzde 8 eğim yaklaşık 4,5 dereceye karşılık gelir. Yüzde 5 eğim yaklaşık 3 derece, yüzde 10 eğim yaklaşık 6 derecedir.
Akülü sandalye kaç derece rampa çıkar?
Modele göre değişir. Çoğu akülü sandalye 6 ile 12 derece arasında tırmanma kapasitesine sahiptir ve bu değer kullanım kılavuzunda yazar. Kılavuzdaki değerin üzerindeki eğimlerde devrilme riski vardır.
Kısaca
Doğru rampa bir hesap işidir: yüksekliği ölçün, 0,08’e bölün, çıkan uzunluğa yeriniz var mı bakın. Varsa 90 santimetre genişlik, iki yanda korkuluk ve başta sonda düzlük bırakın. Yoksa eğimi dikleştirmek yerine platform ya da merdiven çıkma cihazı gibi başka bir çözüme geçin. Kullanılamayan rampa, olmayan rampadan iyi değildir.