TOKİ engelli kontenjanı, sosyal konut projelerinde satışa sunulan konutların yüzde 5’i kadardır. Bu kontenjandan başvurmak için en az yüzde 40 oranında engelli raporuna sahip olmak, projenin yapılacağı yerde belirli bir süredir ikamet etmek, kendisinin ve ailesinin üzerine kayıtlı konut bulunmamak ve hane gelirinin o proje için ilan edilen sınırın altında kalması gerekir. Hak sahipleri noter huzurunda çekilen kurayla belirlenir.
Engelli bireyler için ev sahibi olmak yalnızca bir yatırım meselesi değil. Kiracı olarak asansörsüz bir binada oturmak, ev sahibinin banyoya tutunma barı taktırmaya izin vermemesi ya da her yıl taşınma tehdidi gündelik hayatı doğrudan etkiliyor. TOKİ’nin düşük peşinatlı ve uzun vadeli sosyal konutları bu yüzden pek çok aile için tek gerçekçi yol.
- Sosyal konut projelerinde konutların yüzde 5’i en az yüzde 40 engelli vatandaşlara ayrılır.
- 18 yaşından küçük engelli çocuğu olan anne ya da baba, kendi adına engelli kategorisinden başvurabilir.
- Gelir sınırı, ikamet süresi ve başvuru bedeli her projede ayrıca ilan edilir.
- Başvuru sayısı kontenjandan fazlaysa hak sahipleri kurayla belirlenir.
- Kontenjan dışında kalan engelli başvuru sahipleri genel kategorideki kuraya da dahil edilir.
Engelli kontenjanı nasıl işliyor?
TOKİ, dar ve orta gelirli vatandaşlara yönelik sosyal konut projelerinde başvuruları kategorilere ayırıyor. Şehit aileleri ile gaziler, engelliler, emekliler, gençler ve bazı projelerde çok çocuklu aileler için ayrı kontenjanlar belirleniyor. Geri kalan konutlar “diğer alıcı adayları” kategorisine kalıyor.
Engelli kategorisinin oranı son yıllardaki büyük projelerde yüzde 5 olarak uygulandı. Yani bir ilçeye 400 konut yapılacaksa bunların 20’si engelli başvuru sahipleri arasında çekilen kurayla dağıtılıyor. Engelli kategorisinde kurada çıkamayanlar, genel kategorideki kuraya yeniden dahil ediliyor. Bu, engelli başvuru sahiplerine iki kura şansı tanıyor.
Başvuru şartları
Şartlar her projenin başvuru duyurusunda ayrıca yazılır ve rakamlar projeden projeye değişir. Değişmeyen çerçeve şudur:
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Vatandaşlık ve yaş | Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak ve 18 yaşını doldurmuş olmak |
| Engel oranı | En az yüzde 40 oranında engelli olduğunu gösteren sağlık kurulu raporu ya da engelli kimlik kartı |
| İkamet | Projenin yapılacağı il ya da ilçe sınırlarında, duyuruda belirtilen süre kadar ikamet etmek. Son projelerde bu süre genellikle bir yıl olarak uygulandı |
| Konut sahibi olmamak | Başvuru sahibinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının üzerine tapuda kayıtlı bağımsız konut bulunmaması |
| Daha önce yararlanmamış olmak | TOKİ’den daha önce konut satın almamış ve konut kredisi kullanmamış olmak |
| Gelir sınırı | Hane halkının aylık net gelirinin, o proje için ilan edilen üst sınırı geçmemesi |
| Tek başvuru | Bir hane adına yalnızca bir başvuru yapılabilir |
Gelir hesabına eşlerin maaşları, emekli aylıkları, kira gelirleri ve düzenli alınan sosyal yardımlar dahil edilir. Engelli aylığı ya da engelli yakını aylığı alıyorsanız bunların hane gelirine eklenip eklenmediğini başvuru duyurusundaki soru cevap bölümünden kontrol edin.
Engelli çocuğu olan aileler
En çok sorulan konulardan biri bu. Engelli kişi 18 yaşından küçükse kendi adına başvuramaz. Bu durumda anne ya da babası, çocuğun raporunu ibraz ederek kendi adına engelli kategorisinden başvurabilir. Çocuğun raporunda en az yüzde 40’a denk gelen düzeyin yazması gerekir.
Kısıtlı, yani mahkeme kararıyla vasi atanmış yetişkin engelliler adına başvuruyu vasi yapar. Bunun için vasilik kararının ibrazı ve çoğu durumda mahkemeden ayrıca izin alınması gerekir, çünkü taşınmaz alımı vasinin tek başına yapabileceği işlemlerden değildir.
Başvuru nasıl yapılır?
- Duyuruyu izleyin. Proje ve başvuru tarihleri TOKİ’nin resmi sitesinde ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı duyurularında ilan edilir.
- Kategoriyi doğru seçin. Başvuru ekranında ya da banka şubesinde “engelli” kategorisini işaretleyin. Yanlış kategoriden yapılan başvuru sonradan düzeltilemeyebilir.
- Başvurun. Son projelerde başvurular e-Devlet üzerinden ve yetkili kamu bankalarının şubelerinden alındı.
- Başvuru bedelini yatırın. Duyuruda belirtilen tutar yatırılır. Kurada çıkmayanlara bu bedel iade edilir.
- Kurayı bekleyin. Kura noter huzurunda çekilir ve canlı yayımlanır. Sonuçlar e-Devlet ve TOKİ sitesinden sorgulanır.
İstenen belgeler
e-Devlet başvurusunda bilgilerin çoğu sistemden doğrulanır. Asıl belge kontrolü kurada hak sahibi olduktan sonra, sözleşme aşamasında yapılır. O aşamada şunlar istenir:
- Kimlik belgesi.
- Engelli kimlik kartının fotokopisi ya da en az yüzde 40 oranını gösteren sağlık kurulu raporu.
- İkamet süresini gösteren yerleşim yeri belgesi.
- Hane gelirini gösteren belgeler.
- Tapu kaydı sorgu sonucu.
Beyanınız belgelerle tutmazsa hak sahipliğiniz iptal edilir. Bu yüzden başvururken geliri ve tapu durumunu tahminen değil belgeye bakarak beyan edin. Engelli kimlik kartınız yoksa başvurudan önce çıkarmanızı öneririz, süreci engelli kimlik kartı nasıl alınır yazımızda anlattık.
Kurada çıktıktan sonra
Hak sahipleri sözleşme imzalamaya çağrılır. Sosyal konut projelerinde genel uygulama düşük bir peşinat ve uzun vadeli taksit planıdır. Taksitlerin ne zaman başlayacağı, artış oranı ve vade her projenin sözleşmesinde yazar.
Daire seçimi için ikinci bir kura çekilir ve hangi blokta, kaçıncı katta oturacağınız orada belli olur. Tekerlekli sandalye kullanan ya da merdiven çıkamayan hak sahipleri için kritik nokta burasıdır. Bazı projelerde engelli hak sahipleri için alt katlardaki daireler ayrılıyor, ancak bu her projede garanti değildir. Size çıkan daire erişim açısından uygun değilse, sözleşmeden önce TOKİ’ye ve ilgili bankaya yazılı olarak başvurup değişiklik talep edin.
Dikkat edilmesi gerekenler
- TOKİ adına başvuru alan, “kontenjan ayarlayan” ya da kura garantisi veren kişi ve siteler dolandırıcıdır. Başvuru yalnızca e-Devlet ve duyuruda adı geçen bankalardan yapılır.
- Sosyal konutlarda genellikle borç bitmeden devir ve kiraya verme kısıtlamaları bulunur. Sözleşmeyi imzalamadan önce bu maddeleri okuyun.
- Kendi adına başvuran engelli bireyin, konutta fiilen oturma koşulu aranıp aranmadığını sözleşmeden kontrol edin.
- Taksitleri üst üste ödememek sözleşmenin feshine yol açabilir. Ödeme güçlüğü yaşadığınızda bankayla erken görüşün.
Örneğin yüzde 60 raporu olan ve asgari ücretle çalışan bir başvuru sahibini düşünün. İlk projede engelli kategorisinde de genel kategoride de kurada çıkamıyor. Başvuru bedeli iade ediliyor. İki yıl sonraki projede yeniden başvuruyor ve engelli kontenjanından hak kazanıyor. TOKİ başvurusu bir kez denenecek bir şey değil, şartları taşıdığınız sürece her projede yeniden hakkınız var.
Konutla ilgili diğer haklar
Ev sahibi olduktan sonra da engelli bireylerin yararlanabileceği düzenlemeler var. Tek konutu olan engelli bireyler belirli koşullarda emlak vergisinden muaf tutulur. Su ve doğal gaz faturalarındaki indirimleri engelli su ve doğal gaz indirimi yazımızda, binada erişim sorunu çıktığında izlenecek yolu apartmanda merdiven sorunu yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
TOKİ engelli kontenjanı yüzde kaç?
Sosyal konut projelerinde satışa sunulan konutların yüzde 5’i kadarı en az yüzde 40 oranında engelli vatandaşlara ayrılır. Oran her projenin duyurusunda ayrıca belirtilir.
TOKİ engelli başvurusu için yüzde kaç rapor gerekir?
En az yüzde 40 oranında engelli olduğunu gösteren sağlık kurulu raporu ya da engelli kimlik kartı gerekir.
Engelli çocuğu olan aile TOKİ’ye engelli kategorisinden başvurabilir mi?
Evet. 18 yaşından küçük engelli çocuğu olan anne ya da baba, çocuğun raporunu ibraz ederek kendi adına engelli kategorisinden başvurabilir.
TOKİ’de engellilere öncelik var mı?
Engelli başvuru sahipleri için ayrı kontenjan ayrılır ve bu kontenjan için ayrı kura çekilir. Engelli kategorisinde hak kazanamayanlar genel kategorideki kuraya da dahil edilir.
Evi olan engelli TOKİ’ye başvurabilir mi?
Hayır. Başvuru sahibinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının üzerine tapuda kayıtlı bağımsız konut bulunmaması gerekir.
TOKİ engelli başvurusu nereden yapılır?
Başvurular proje duyurusunda belirtilen tarihlerde e-Devlet üzerinden ve yetkili kamu bankalarının şubelerinden yapılır. Başka kişi ya da siteler aracılığıyla başvuru alınmaz.
Kısaca
TOKİ sosyal konut projelerinde engelli bireyler için yüzde 5 kontenjan ve ayrı kura var. Raporunuz en az yüzde 40 ise, evin yoksa ve hane geliriniz ilan edilen sınırın altındaysa her yeni projede başvurabilirsiniz. Duyuruyu resmi kaynaktan izleyin, kategoriyi doğru seçin, beyanınızı belgeyle eşleştirin.