İşaret dili nasıl öğrenilir sorusunun en kısa cevabı: halk eğitim merkezlerinin ücretsiz Türk İşaret Dili kurslarına katılarak, Milli Eğitim Bakanlığı’nın çevrimiçi sözlüğünden çalışarak ve en önemlisi Sağır bireylerle düzenli pratik yaparak. Temel düzeyde anlaşabilmek için birkaç aylık düzenli çalışma yeterlidir, akıcılık ise her dilde olduğu gibi yıllar ister.
İşaret dili öğrenmek isteyenlerin bir kısmı Sağır bir yakını ya da iş arkadaşı olduğu için, bir kısmı mesleği gereği, bir kısmı da yalnızca merak ettiği için başlıyor. Hangi nedenle olursa olsun ilk öğrenilmesi gereken şey bir işaret değil bir bilgidir: işaret dili Türkçenin el hareketlerine dökülmüş hali değildir. Kendi dil bilgisi, kendi söz dizimi ve kendi kültürü olan ayrı bir dildir.
- Türkiye’de kullanılan dil Türk İşaret Dili, kısaca TİD’dir ve kanunla tanınmıştır.
- İşaret dili evrensel değildir, her ülkenin kendi işaret dili vardır.
- Halk eğitim merkezlerinde ücretsiz ve sertifikalı kurslar açılır.
- Yüz ifadesi ve beden duruşu dil bilgisinin parçasıdır, yalnızca eller yetmez.
- Tercümanlık için kurs sertifikası tek başına yeterli değildir, ayrıca yeterlilik belgesi gerekir.
Türk İşaret Dili nedir?
Türk İşaret Dili, Türkiye’deki Sağır toplumun doğal dilidir ve kökeni Osmanlı dönemine uzanır. 2005 yılında Engelliler Hakkında Kanun ile resmen tanınmış, ardından Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sözlüğü ve dil bilgisi kitabı yayımlanmıştır.
TİD’in cümle yapısı Türkçeden farklıdır. Ekler yoktur, zaman bilgisi ayrı işaretlerle verilir, soru sormak için kaşlar kaldırılır ya da çatılır. Bir işaretin anlamını dört şey belirler: el şekli, elin vücuttaki yeri, hareketi ve avucun yönü. Bunlardan biri değişince kelime değişir.
Sık yapılan bir hata, işaret dilini evrensel sanmaktır. Amerikan, İngiliz, Alman ve Türk işaret dilleri birbirinden farklıdır. İngiltere ile Amerika aynı konuşma dilini paylaştığı halde işaret dilleri bambaşkadır. Uluslararası toplantılarda kullanılan ortak bir işaret sistemi var, ama günlük hayatta kimsenin ana dili değildir.
Nereden öğrenilir?
| Kaynak | Özelliği |
|---|---|
| Halk eğitim merkezleri | Ücretsiz, Milli Eğitim onaylı sertifika verir. Kayıt merkezden ya da e-Devlet üzerindeki yaygın eğitim sisteminden yapılır. Yeterli başvuru olunca kurs açılır. |
| Belediye meslek edindirme kursları | Büyükşehirlerde ücretsiz, yüz yüze ya da çevrimiçi sınıflar. |
| Üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri | Ücretli, çoğunlukla akşam ve hafta sonu programları. |
| Sağır dernekleri ve federasyonlar | Öğretmenleri çoğunlukla Sağır bireylerdir, doğal kullanım ve kültür için en iyi ortam. |
| Milli Eğitim Bakanlığı Güncel TİD Sözlüğü | Çevrimiçi ve ücretsiz. Her kelimenin videosu ve örnek cümlesi bulunur. |
| Video dersler ve mobil uygulamalar | Kelime dağarcığı için yararlı, tek başına yeterli değil. |
Bence başlamak için en iyi yol halk eğitim kursudur. Ücretsiz, düzenli ve sertifikalı. Ama kursu bitirmek dili öğrenmek değildir. Dili asıl öğreten, onu ana dili olarak kullananlarla geçirilen zamandır.
Öğrenme sırası: nereden başlamalı?
- Parmak alfabesi. Türk İşaret Dili’nde harfler iki elle gösterilir. Özel isimler ve işareti bilinmeyen kelimeler harf harf yazılır. İlk hafta kendi adınızı ve yakınlarınızın adını yazmayı öğrenin.
- Selamlaşma ve temel kalıplar. Merhaba, nasılsın, teşekkür ederim, özür dilerim, adın ne, anlamadım, tekrar eder misin.
- Sayılar, günler, aylar, renkler.
- Aile, meslek, yiyecek, yer adları.
- Soru kelimeleri ve basit cümleler. Bu aşamada yüz ifadesi devreye girer.
- Kendi alanınızın kelimeleri. Sağlık çalışanıysanız belirtiler ve ilaç kullanımı, memursanız belge ve işlem adları.
Aynanın karşısında çalışın ve kendinizi videoya çekin. İşareti yaparken nasıl göründüğünüzü ancak böyle fark edersiniz. İşaretler, yapan kişinin değil izleyenin bakış açısından anlaşılır olmalıdır.
Yeni başlayanların en sık yaptığı hatalar
- Türkçe düşünüp kelime kelime çevirmek. TİD’in söz dizimi farklıdır, Türkçe cümleyi sırayla işaretlemek anlaşılmaz bir sonuç verir.
- Yüzü donuk tutmak. Yüz ifadesi tonlamanın karşılığıdır. İfadesiz işaret, monoton ve noktalama işareti olmayan bir metin gibidir.
- Elleri çok hızlı ya da çok küçük hareket ettirmek.
- Karşıdaki kişinin ellerine bakmak. Bakılacak yer yüzdür, eller çevresel görüşle izlenir.
- Yalnızca videodan öğrenmek. Bölgesel farkları ve günlük kullanımı kaçırırsınız.
Ne kadar sürede öğrenilir?
Düzenli çalışan biri üç dört ayda kendini tanıtabilir, basit sorular sorup cevaplayabilir. Rahat sohbet için bir iki yıl ve Sağır toplumla sürekli temas gerekir. Yeni bir yabancı dil öğrenmekten farkı yok.
Örneğin bir eczacıyı düşünün. Mahallesindeki Sağır bir çift ilaçlarını hep yazarak soruyor. Eczacı halk eğitim kursuna yazılıyor, altı ay sonra “günde iki kez”, “yemekten sonra”, “yan etki” gibi işaretleri kullanarak anlatabiliyor. Akıcı değil, ama o çift için eczaneye gitmek artık bir sınav olmaktan çıkıyor.
İşaret dili tercümanı nasıl olunur?
Kurs bitirme sertifikası sizi tercüman yapmaz. Tercümanlık ayrı bir beceridir ve hem TİD’e hem Türkçeye ileri düzeyde hakim olmayı gerektirir. Kamuda işaret dili tercümanı olarak çalışmak için ilgili bakanlığın düzenlediği yeterlilik sınavında başarılı olmak ya da mesleki yeterlilik belgesi almak gerekir. Mahkemelerde, hastanelerde ve resmi işlemlerde yanlış çeviri ciddi hak kayıplarına yol açabildiği için bu alan gönüllülükle yürütülecek bir alan değildir.
Sağır bireyle karşılaştığınızda
İşaret dili bilmeseniz de iletişim kurabilirsiniz. Yüzünüzü ışığa dönün, ağzınızı kapatmayın, normal hızda konuşun. Anlaşılmadıysa telefona yazın. Bağırmak işe yaramaz, abartılı ağız hareketleri ise dudak okumayı zorlaştırır. Doğru hitap ve davranış konusunda engelli mi özürlü mü yazımızda daha fazlasını bulabilirsiniz.
İşitme engelli çocuklar için okulda alınabilecek destekleri kaynaştırma eğitimi yazımızda, kamu hizmetlerinde tercüman sağlanmamasına karşı başvuru yollarını engelli ayrımcılığı şikayeti yazımızda anlattık.
Sıkça Sorulan Sorular
İşaret dili nereden öğrenilir?
Halk eğitim merkezlerinin ücretsiz kurslarından, belediye kurslarından, üniversitelerin sürekli eğitim merkezlerinden ve Sağır derneklerinden öğrenilebilir. Milli Eğitim Bakanlığının çevrimiçi Türk İşaret Dili sözlüğü de ücretsiz bir kaynaktır.
İşaret dili kaç ayda öğrenilir?
Düzenli çalışmayla üç dört ay içinde temel düzeyde anlaşmak mümkündür. Akıcı iletişim için bir iki yıl ve Sağır bireylerle düzenli pratik gerekir.
İşaret dili evrensel mi?
Hayır. Her ülkenin kendi işaret dili vardır. Türkiye’de kendi dil bilgisi olan Türk İşaret Dili kullanılır. Farklı ülkelerin işaret dilleri birbirinden farklıdır.
İşaret dili kursu ücretli mi?
Halk eğitim merkezlerinin ve çoğu belediyenin kursları ücretsizdir. Üniversitelerin ve özel kurumların programları ücretlidir.
İşaret dili sertifikası ne işe yarar?
Halk eğitim sertifikası kursu tamamladığınızı gösterir ve özgeçmişte yer alabilir. Tercüman olarak çalışmak için ise ayrıca yeterlilik sınavını geçmek ya da mesleki yeterlilik belgesi almak gerekir.
Parmak alfabesi işaret dili midir?
Parmak alfabesi işaret dilinin yalnızca küçük bir parçasıdır. Özel isimleri ve işareti bilinmeyen kelimeleri harf harf yazmak için kullanılır. Günlük iletişim kelime işaretleriyle ve yüz ifadesiyle kurulur.
Kısaca
İşaret dili öğrenmek için pahalı bir kursa gerek yok. Halk eğitim merkezine yazılın, parmak alfabesiyle başlayın, sözlükten çalışın ve fırsat bulduğunuz her yerde Sağır bireylerle pratik yapın. Birkaç temel işaret bile karşınızdaki için büyük fark yaratır.