Serebral Palsi Nedir? Belirtileri, Tipleri ve Tedavi Seçenekleri

Serebral palsi, bebeğin beyni henüz gelişirken, yani anne karnında, doğum sırasında ya da yaşamın ilk yıllarında oluşan bir hasara bağlı kalıcı hareket ve duruş bozukluğudur. Kısaca SP ya da CP diye anılır. Beyindeki hasar ilerlemez, yani hastalık zamanla kötüleşen bir beyin hastalığı değildir. Ancak kaslardaki sertlik ve kemiklerdeki şekil bozuklukları çocuk büyüdükçe değişebilir, bu yüzden takip ve tedavi yıllar boyu sürer.

Tanıyı ilk duyan ailelerin aklındaki iki soru hemen hemen aynıdır: çocuğum yürüyecek mi ve bu neden oldu? İkisinin de tek bir cevabı yok. Serebral palsi çok geniş bir yelpaze. Bir uçta hafif topallayan ve okuluna yürüyerek giden çocuklar, diğer uçta bütün bakımı için desteğe ihtiyaç duyanlar var.

Öne çıkanlar
  • Serebral palsi çocukluk çağında en sık görülen hareket engeli nedenidir.
  • Bulaşıcı değildir ve ilerleyici bir beyin hastalığı değildir.
  • Erken tanı ve erken başlayan fizyoterapi çocuğun kazanacağı becerileri belirgin biçimde artırır.
  • Tedavi tek bir yöntem değil, fizyoterapi, ortez, ilaç ve gerektiğinde cerrahiden oluşan bir ekip işidir.
  • Serebral palsili çocukların önemli bir bölümünün zekası normaldir.

Serebral palsi neden olur?

Çoğu vakada tek bir neden gösterilemez. Bilinen risk etkenleri şunlar: erken doğum ve düşük doğum ağırlığı, çoğul gebelik, gebelikte geçirilen bazı enfeksiyonlar, doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalması, yenidoğan döneminde tedavi edilmeyen ağır sarılık, beyin kanaması ve ilk yıllarda geçirilen menenjit ya da kafa travması.

Aileler çoğu zaman kendini suçlar. Oysa vakaların büyük bölümünde hasar, annenin ya da babanın yaptığı ya da yapmadığı bir şeyden kaynaklanmaz. Bunu bilmek, enerjiyi suçluluk yerine tedaviye yöneltmek için önemlidir.

Bebekte ve çocukta belirtiler

Belirtiler doğumda belli olmayabilir. İlk işaret çoğunlukla bebeğin hareket basamaklarını yaşıtlarından geç geçmesidir.

Yaş Dikkat edilecek işaretler
3 – 6 ay Başını tutamama, kucağa alındığında aşırı gevşek ya da aşırı kaskatı olma, elleri sürekli yumruk yapma
6 – 10 ay Dönememe, desteksiz oturamama, hep tek elini kullanma, bacakların makas gibi çaprazlanması
10 – 18 ay Emeklememe ya da tek taraflı sürünerek emekleme, ayağa kalkamama, parmak ucunda basma
18 ay sonrası Yürüyememe, dengesiz ve parmak ucunda yürüme, konuşmada gecikme

Bir yaşından önce belirgin el tercihi normal değildir. Bebek hep aynı elini kullanıyor, diğerini yumruk halinde tutuyorsa mutlaka değerlendirilmelidir. Bu işaretlerden birini fark ettiyseniz “tembel bebek, yürür” diye beklemek yerine çocuk nörolojisi uzmanına başvurun.

Serebral palsi tipleri

Sınıflama iki soruya göre yapılır: kaslardaki sorun ne türde ve vücudun neresi etkilenmiş.

  • Spastik tip: En sık görülen tiptir. Kaslar sert ve gergindir, hareket zorlaşır.
  • Diskinetik tip: İstemsiz, kıvrılma ya da savrulma biçiminde hareketler vardır. Kas gerginliği gün içinde değişir.
  • Ataksik tip: Denge ve koordinasyon bozuktur, yürüyüş sarhoş yürüyüşüne benzer.
  • Karma tip: Birden fazla tipin özelliklerini taşır.

Etkilenen bölgeye göre de adlandırılır. Hemiplejide vücudun bir yarısı, diplejide ağırlıklı olarak iki bacak, kuadriplejide dört uzuv ve gövde etkilenir. Hekimler ayrıca çocuğun hareket düzeyini beş basamaklı bir ölçekle derecelendirir. Birinci düzeydeki çocuk kısıtlama olmadan yürür, beşinci düzeydeki çocuk tekerlekli sandalyeyle taşınır.

Eşlik eden sorunlar

Hasar yalnızca hareket bölgesiyle sınırlı kalmayabilir. Serebral palsili çocukların bir bölümünde epilepsi, görme ve işitme sorunları, konuşma ve yutma güçlüğü, öğrenme güçlüğü ya da zihinsel yetersizlik, salya kontrolünde zorluk, kabızlık ve uyku bozukluğu görülür.

Öte yandan konuşamayan bir çocuğun anlamadığını varsaymak büyük bir hatadır. Konuşma kaslarını kontrol edemeyen ama zekası tümüyle yerinde olan pek çok çocuk var. Resimli iletişim panoları ve göz takipli cihazlar bu çocukların kendini ifade etmesini sağlar.

Tanı nasıl konur?

Tanı tek bir testle değil, çocuğun gelişim öyküsü, nörolojik muayenesi ve beyin görüntülemesi birlikte değerlendirilerek konur. Beyin MR’ı hasarın yerini ve zamanını anlamaya yardım eder. Benzer belirti veren kas hastalıkları ve metabolik hastalıkları dışlamak için kan ve genetik testler istenebilir.

Kesin tanı bazen iki yaşa kadar netleşmez. Ancak tedaviye başlamak için kesin tanıyı beklemek gerekmez. Riskli bebeklerde erken müdahale programları tanı konmadan başlatılır.

Tedavi seçenekleri

Serebral palsiyi ortadan kaldıran bir tedavi yok. Tedavinin amacı çocuğun sahip olduğu potansiyeli en üst düzeye çıkarmak, ağrıyı ve şekil bozukluklarını önlemek ve çocuğu olabildiğince bağımsız kılmaktır.

  • Fizyoterapi: Tedavinin omurgasıdır. Germe, güçlendirme, denge ve yürüme çalışmalarını içerir.
  • Ergoterapi: Yemek yeme, giyinme, yazı yazma gibi günlük becerilere odaklanır.
  • Dil ve konuşma terapisi: Konuşma, yutma ve alternatif iletişim yöntemleri üzerinde çalışır.
  • Ortezler: Ayak bileğini ve dizi doğru pozisyonda tutan cihazlar yürümeyi kolaylaştırır.
  • İlaçlar ve botulinum toksini: Sertleşmiş kasları gevşetmek için kullanılır.
  • Cerrahi: Kısalan tendonların uzatılması, kalça çıkığının düzeltilmesi ya da seçilmiş vakalarda sinir köklerine yönelik ameliyatlar.

İnternette mucize vadeden yöntemlere karşı temkinli olun. Açıkçası aileleri en çok yıpratan şey, bilimsel dayanağı olmayan pahalı tedaviler için harcanan para ve umuttur. Bir yöntemi denemeden önce çocuğunuzu takip eden hekime sorun.

Oturma, taşıma ve hareket araçları

Doğru oturma, tedavinin sessiz ama etkili bir parçası. Gövdesini dik tutamayan bir çocuk sıradan bebek arabasında yana kayar, bu da omurga eğriliğini ve kalça sorunlarını hızlandırır. Gövde ve baş desteği olan araçların nasıl seçileceğini serebral palsili çocuk için puset seçimi yazımızda anlattık. Çocuk büyüdükçe gündeme gelen puset ve sandalye kararı için puset mi tekerlekli sandalye mi rehberine bakabilirsiniz.

Aileler hangi haklardan yararlanabilir?

İlk adım Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu almaktır. Bu rapor özel eğitim desteğinden bakım yardımına kadar pek çok başvurunun temelidir. Süreci ÇÖZGER raporu nedir, nasıl alınır yazımızda, devletin karşıladığı fizyoterapi ve eğitim seanslarını özel eğitim ve rehabilitasyon desteği yazımızda bulursunuz.

Örneğin erken doğan ve sekiz aylıkken hala oturamayan bir bebeği düşünün. Aile beklemek yerine çocuk nörolojisine başvuruyor, fizyoterapi dokuzuncu ayda başlıyor ve çocuk iki yaşında yürüteçle adım atıyor. Aynı çocukta terapi üç yaşında başlasaydı, bu arada kısalan kaslar için büyük olasılıkla ameliyat gerekecekti. Erken başlamanın farkı budur.

Sıkça Sorulan Sorular

Serebral palsi nedir, kısaca?

Gelişmekte olan beyinde oluşan ve ilerlemeyen bir hasara bağlı kalıcı hareket ve duruş bozukluğudur. Kaslarda sertlik, güçsüzlük, denge ve koordinasyon sorunlarıyla kendini gösterir.

Serebral palsi geçer mi?

Beyindeki hasar kalıcıdır, bu nedenle serebral palsi tümüyle geçmez. Ancak düzenli fizyoterapi, ortezler ve gerektiğinde ilaç ya da cerrahiyle çocuğun hareket becerileri ve bağımsızlığı belirgin biçimde artırılabilir.

Serebral palsili çocuk yürür mü?

Çocukların önemli bir bölümü bağımsız ya da destekle yürür. Yürüme olasılığı hastalığın tipine ve ağırlığına bağlıdır. İki yaşına kadar desteksiz oturabilen çocuklarda yürüme ihtimali daha yüksektir.

Serebral palsi zekayı etkiler mi?

Her zaman değil. Serebral palsili çocukların önemli bir bölümünün zekası normaldir. Bir kısmında öğrenme güçlüğü ya da zihinsel yetersizlik eşlik edebilir. Konuşma güçlüğü zeka geriliği anlamına gelmez.

Serebral palsi genetik midir?

Çoğunlukla kalıtsal değildir. Erken doğum, oksijensiz kalma, enfeksiyon ve beyin kanaması gibi nedenlerle oluşur. Az sayıda vakada genetik etkenlerin rol oynadığı bilinmektedir.

Serebral palsi ilerler mi?

Beyindeki hasar ilerlemez. Ancak büyümeyle birlikte kas kısalıkları, eklem sertlikleri ve kemik şekil bozuklukları artabilir. Bu yüzden düzenli takip ve tedavi çocukluk boyunca sürdürülmelidir.

Kısaca

Serebral palsi bir hastalıktan çok, çocuğun hayatı boyunca yönetilecek bir durum. Belirtileri erken fark etmek, tanıyı beklemeden terapiye başlamak ve doğru oturma ile hareket araçlarını kullanmak sonucu en çok etkileyen üç şey. Gerisi sabır, düzen ve iyi bir ekip işi.

Yorum yapın