Akülü tekerlekli sandalye ehliyet, plaka ya da tescil gerektirmeden kullanılıyor. Uygulamada tıbbi cihaz olarak satılan akülü sandalyeler motorlu taşıt gibi değerlendirilmiyor ve kullanıcısından sürücü belgesi istenmiyor. Engelli scooterlarda da durum çoğunlukla aynı, ancak burada aracın hızı ve teknik sınıfı belirleyici oluyor. Yüksek hızlı, kabinli ya da moped sınıfına giren modellerde tescil ve ehliyet gündeme gelebilir.
Bu kadar net bir cevabın arkasında aslında biraz bulanık bir mevzuat var. Karayolları Trafik Kanunu motorsuz tekerlekli sandalyeyi açıkça yaya sayıyor, akülü olanlar için ise ayrı bir cümle kurmuyor. Aşağıda kanunun ne dediğini, nerede sustuğunu ve yolda başınızı ağrıtmayacak pratik kuralları anlatıyoruz.
- Tıbbi cihaz niteliğindeki akülü sandalyeler için ehliyet, plaka ve trafik sigortası aranmıyor.
- Kanunun 77. maddesi motorsuz engelli taşıtlarını kullananları yaya sayıyor.
- Scooter alırken satıcıdan aracın tıbbi cihaz kaydını ve azami hızını yazılı isteyin.
- Kaldırım varsa kaldırım, yoksa yolun sol kenarı: yaya kuralları sizin için de geçerli.
- Gece sürüşünde ön ve arka ışık ile reflektör, ehliyetten çok daha önemli.
Kanun tam olarak ne diyor?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 77. maddesi kısa ve açık: çocuk, hasta ve engellilere ait motorsuz taşıtları kullananlara yayalarla ilgili hükümler uygulanır. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 149. maddesi aynı kuralı tekrar ediyor. Yani elle itilen ya da çevrilen bir tekerlekli sandalyenin kullanıcısı hukuken yayadır.
Sorun “motorsuz” kelimesinde. Kanun yazıldığında akülü sandalye yaygın değildi ve metin sonradan bu yönde güncellenmedi. Bu yüzden akülü sandalyenin yaya sayıldığını söyleyen açık bir madde gösteremezsiniz. Ama tersini söyleyen, yani akülü sandalyeyi tescile ve sürücü belgesine bağlayan bir hüküm de yok.
Boşluğu uygulama dolduruyor. Akülü tekerlekli sandalyeler tıbbi cihaz mevzuatına göre üretilip satılıyor, SGK tarafından tıbbi malzeme olarak ödeniyor ve trafik tescil şubelerinde kaydedilmiyor. Hızları da yürüyen bir insanın birkaç katını geçmiyor. Uygulamada bu araçlar yürümeye yardımcı cihaz olarak görülüyor.
Engelli scooter için ehliyet gerekir mi?
Burada tek bir cevap vermek yanlış olur, çünkü “engelli scooter” adı altında birbirinden çok farklı araçlar satılıyor. Bir uçta saatte 6 ile 8 kilometre hız yapan, kaldırım için tasarlanmış küçük modeller var. Diğer uçta saatte 40 kilometreyi gören, kabinli, farlı ve sinyalli araçlar.
| Araç | Tipik hız | Uygulamadaki durum |
|---|---|---|
| Akülü tekerlekli sandalye | Saatte 6 – 10 km | Tıbbi cihaz, ehliyet ve plaka aranmıyor |
| Küçük ve orta boy engelli scooter | Saatte 6 – 15 km | Tıbbi cihaz kaydı varsa aynı şekilde değerlendiriliyor |
| Hızlı, kabinli ya da çift kişilik elektrikli araçlar | Saatte 25 km ve üzeri | Moped ya da motosiklet sınıfına girebilir, tescil ve ehliyet gerekebilir |
Kural olarak aracın adı değil, belgesi belirleyicidir. Satıcıya iki şey sorun: ürünün tıbbi cihaz kaydı var mı ve azami hızı kaç? Cevabı faturaya ya da teklif formuna yazdırın. “Ehliyetsiz kullanılır” sözü internet ilanında durduğu gibi durmaz, belgede durur.
İki araç arasında kararsızsanız hukuki durumdan önce kullanım farkına bakmak gerekiyor. Gidonu tutacak kol gücü, ev içinde dönüş alanı ve oturma desteği çoğu zaman kararı kendiliğinden veriyor. Bu karşılaştırmayı engelli scooter mı akülü sandalye mi yazımızda ayrıntılı yaptık.
Kaldırımda mı, yolda mı gidilir?
Yaya kuralları geçerli olduğuna göre cevap da yayalarınkiyle aynı. Kaldırım varsa ve kullanılabiliyorsa kaldırımdan gidilir. Karşıya yaya geçidinden, ışık varsa yeşilde geçilir.
Türkiye’de asıl mesele kaldırımın kullanılabilir olması. Rampası olmayan, ortasına direk dikilmiş ya da araç park edilmiş bir kaldırımda sandalyeyle ilerlemek mümkün değil. Bu durumda yayalar için konan kural devreye girer: taşıt yolunun kenarından, mümkünse sol kenardan, yani gelen trafiği görerek ilerlemek. Arkanızdan gelen aracı görmeden gitmek, karşıdan geleni görerek gitmekten her zaman daha tehlikelidir.
Örneğin köy yolunda ya da banketi olmayan bir ilçe yolunda her gün markete giden bir kullanıcıyı düşünün. Bu kişi için asıl risk ceza değil, görünmemek. Stabilize ve bozuk zeminde hangi sandalyenin güvenle gittiğini bozuk yolda akülü sandalye yazımızda anlattık. Zemin kadar önemli olan ikinci konu ise aydınlatma.
Yolda görünür olmak için
- Arkada kırmızı, önde beyaz ışık kullanın. Pilli bisiklet ışıkları iş görür.
- Sırt çantasına ya da arkalığa reflektörlü şerit takın.
- Bayrak direği, park halindeki araçların arasından çıkarken sizi sürücülere gösterir.
- Hava karardıktan sonra koyu renk giyinmeyin.
Ceza yazılır mı, kaza olursa ne olur?
Ehliyetsiz araç kullanma ya da tescilsiz araç cezaları motorlu taşıt sürücüleri için düzenlenmiş. Tıbbi cihaz niteliğindeki akülü sandalye kullanıcısına bu maddelerden işlem yapılması beklenmez. Yaya kurallarını çiğnemek ise, örneğin kırmızıda geçmek, her yaya gibi sizi de sorumlu kılar.
Kaza halinde kusur, yaya ile araç arasındaki kazalardaki gibi değerlendirilir. Sandalye tescilli bir araç olmadığı için zorunlu trafik sigortası yapılmaz. Karşı tarafın sigortası kusuru oranında zararınızı karşılar, sizin bir başkasına verdiğiniz zarar içinse genel sorumluluk kuralları işler. Sık yola çıkıyorsanız ferdi kaza sigortası ucuz ve mantıklı bir önlem.
İkinci el alırken belgeye dikkat
Ehliyet sorusu en çok ikinci el ilanlarda karışıyor. Satıcı aracı “engelli aracı, ehliyetsiz” diye yazıyor, ama ortada ne fatura var ne de cihazın kaydını gösteren bir etiket. İthal edilip elden ele dolaşmış hızlı scooterlarda bu durum sık görülüyor.
Etiketi okunmayan, markası ve modeli belli olmayan bir aracı almayın. Belge yoksa yedek parça da yoktur, serviste muhatap da. Akü durumu, şasi ve kumanda kontrolüyle birlikte bakılacak diğer noktaları ikinci el akülü sandalye kontrol listesi yazımızda sıraladık.
Otomobil kullanmak isteyenler için ayrı bir konu
Akülü sandalye için ehliyet gerekmemesi, engelli bireylerin otomobil ehliyeti alamayacağı anlamına gelmiyor. Tam tersine, uygun tertibatla araç kullanmak mümkün ve bunun için sürücü belgesine özel kodlar işleniyor. Hangi kodun ne anlama geldiğini engelli ehliyet kodları rehberimizde açıkladık.
Bir de park meselesi var. Sandalyeyi araçtan indirip bindirecek genişlikte bir alan olmadan otomobil sahibi olmanın faydası sınırlı kalıyor. Bunun için belediyeye nasıl başvurulduğunu evin önüne engelli park yeri yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Akülü tekerlekli sandalye için ehliyet gerekir mi?
Hayır. Tıbbi cihaz olarak satılan akülü tekerlekli sandalyeler uygulamada motorlu taşıt sayılmıyor, kullanıcısından sürücü belgesi istenmiyor. Tescil ve plaka da gerekmiyor.
Engelli scooter ehliyet gerektirir mi?
Kaldırım hızında giden ve tıbbi cihaz kaydı bulunan scooterlar için ehliyet aranmıyor. Yüksek hızlı, kabinli ya da moped sınıfına giren elektrikli araçlarda ise tescil ve sürücü belgesi gerekebilir. Belirleyici olan aracın adı değil, teknik belgesidir.
Akülü sandalye ile trafiğe çıkılır mı?
Kaldırım varsa kaldırımdan gidilmesi gerekir. Kaldırım yoksa ya da kullanılamıyorsa yaya kuralları uygulanır ve taşıt yolunun kenarından dikkatle ilerlenir. Otoyol ve ekspres yol gibi yayalara kapalı yollara girilemez.
Akülü sandalyeye plaka takılır mı?
Hayır. Akülü tekerlekli sandalyeler trafik tescil kuruluşlarında kaydedilmediği için plaka verilmez. Zorunlu trafik sigortası da yapılmaz.
Akülü sandalye kullanırken ceza yazılır mı?
Ehliyetsiz ya da tescilsiz araç kullanma cezaları motorlu taşıtlar için düzenlenmiştir ve tıbbi cihaz niteliğindeki sandalyelere uygulanması beklenmez. Kırmızı ışıkta geçmek gibi yaya kurallarının ihlali ise her yaya için olduğu gibi sorumluluk doğurur.
Kanun akülü sandalyeyi yaya sayıyor mu?
Karayolları Trafik Kanunu’nun 77. maddesi motorsuz engelli taşıtlarını kullananları açıkça yaya sayıyor. Akülü sandalyeler için ayrı bir hüküm bulunmuyor, uygulamada bu cihazlar yürümeye yardımcı tıbbi cihaz olarak değerlendiriliyor.
Kısaca
Akülü tekerlekli sandalye için ehliyet de plaka da gerekmiyor, yolda yaya kurallarına uymanız yeterli. Scooterda ise ilan metnine değil belgeye bakın: tıbbi cihaz kaydı ve azami hız, aracın hangi tarafta durduğunu söyler. Hukuki sorudan daha önemlisi görünür olmak. İyi bir arka ışık, hiçbir belgenin yapamayacağı işi yapar.